opendeur La Constante Fidelité

Hoogst uitzonderlijk keer ik even terug op mijn zelf opgelegd stilzwijgen om de volgende aankondiging te verspreiden: 

Masonica 2015: terugblik

Masonica 2015 zit erop en felicitaties zijn op zijn plaats voor de organisatie door onder meer Jiri Pragman. Voor een meer gedetailleerd verslag (o.a. wat bezoekersaantallen betreft) is het nog even wachten. Tot het zover is alvast enkele sfeerbeelden. Zie ook de reportage op de RTBF.

Ondergetekende ging in de Middentempel in gesprek met Paul De Keulenaer, over vrijmetselarij in Vlaanderen in het algemeen, en De Paradox van Vrijmetselarij in het bijzonder. Christa Debeck zorgde voor de foto's. 

... en verder

copyright Karl/Knack

Trouwens, in Knack 16 van 15 april 2015 geeft de satirische laatste pagina van Joël De Ceulaer ('Lastpost') een fictief statement van 'drie vrijmetselaars' weer. Let daarbij vooral op de afbeelding, waarbij een bh-bandje uit het Boek der Heilige Wet komt piepen. Ook één van De Ceulaers voorgangers op de laatste bladzijde van Knack, Koen Meulenaere, gaat in zijn rubriek Kaaiman, in De Tijd van 14 april, in op de zaak-Elias. Alleen jammer dat er bij Meulenaere niet echt meer van satire sprake is maar eerder van een half scheldschrift. 'Dat de VUB geen universiteit is in de conventionele zin, een centrum waar wetenschap wordt beoefend en onderwezen, maar een afgebladderde werkplaats van het Grootoosten van België, was bekend. Logebroeders zingen dezer dagen wel op de eerste rij van de kathedraal vuurvol psalmen voor een overleden koninklijke pilaarbijtster, maar dat hun clowneske genootschap nog altijd bestaat bleek vorige week heel duidelijk.' Terwijl De Ceulaer niet echt grappig is - er was meer uit het gegeven te halen - gaat Meulenaere eerder richting platitude. En dat terwijl hij vroeger echt wel gevat uit de hoek kon komen - ook wanneer het om vrijmetselarij ging. 

Steve Stevaert, VUB, Geert Noels... Waar te beginnen?

De afgelopen twee weken zijn op zijn minst gedenkwaardig te noemen. Ik wil mij alvast niet uitlaten over Steve Stevaert. Daarvoor zijn er andere fora. Ook wil ik geen enkel persoonlijk oordeel over hem hier uiten, dat hou ik liefst voor mijzelf. 

Laten we even samenvatten. Rond het middaguur van donderdag 2 april komt via twitter en de krantensites de boodschap binnen dat Minister van Staat en voormalig sp.a-voorzitter, Hasselts burgemeester en Limburgs gouverneur vermist is. Enkele uren later wordt het lichaam gevonden in het Albertkanaal. De omstandigheden van zijn overlijden zijn zowel dramatisch als intriest. Ongeveer 24 uur later verschijnt er op twitter een foto van een facebookpost van Willem Elias. In die post, onmiskenbaar geschreven in een emotionele opwelling, verdedigt Elias zijn vriend Stevaert. In de uren vóór zijn wanhoopsdaad werd immers bekend dat deze was doorverwezen naar de correctionele rechtbank, wegens zijn betrokkenheid in een verkrachtingszaak. Ik wil het hier niet hebben over schuld of onschuld, daarvoor dient deze uitzetting van mij niet. Het is wel van belang dat de aanklacht drie jaar naar de feiten gebeurde. Het was vooral rond dit feit dat Willem Elias bijzonder ongepast en eigenlijk ontoelaatbaar reageerde. 

Voor wie Willem Elias (nog) niet zou kennen: hij is vandaag decaan aan de Faculteit Psychologie en Opvoedkunde aan de Vrije Universiteit Brussel, voorzitter van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten, agoog en onmiskenbaar de grootste specialist van wat we 'vrijzinnige' kunst zouden kunnen noemen. 

De bewust tweet met de afbeelding verspreidde zich razendsnel, in die mate dat de Vrije Universiteit Brussel vrij snel reageerde: een persoonlijke mening weerspiegelde niet de mening van de universiteit. Maar hiermee was de zaak zeker niet afgehandeld. Vrijdagavond 3 april volgde een formele reactie van VUB-rector Paul De Knop. 

Een overzicht van alle mogelijke reacties en opiniestukken kan trouwens via deze link worden bekeken. 

Na het paasweekend kwam de maçonnieke link in de aandacht van de sociale media. Want waren professor Elias en Steve Stevaert immers niet allebei logelid? En socialist? Dat eerste klopte alvast, dat tweede zeker niet. Stevaert was trouwens lid van de Hasseltse GLB-werkplaats La Tolérance, gevestigd in een flatgebouw in het centrum van de stad. Lid werd hij trouwens pas begin jaren 2000, zeg maar op het hoogtepunt van zijn politieke macht. Joël De Ceulaer schreef eerder al over de Hasseltse vrijmetselarij in de artikelenreeks in De Standaard van januari 2012.
Haal daar de factor-VUB nog eens bij en je krijgt een zeer stevig fundament voor een antimaçonniek verhaal waarbij begrippen zoals 'ons-kent-ons', 'de hand boven het hoofd houden' en het 'vrijmetselaarsnest' van de Vrije Universiteit Brussel elkaar versterken. Bijkomend: het is een publiek geheim dat rector De Knop ook vrijmetselaar is. Dit biedt een stevige basis voor een verhaal waarbij uitdrukkingen zoals 'ons-kent-ons', 'maçonnieke bescherming' en het 'vrijmetselaarsnest' van de Vrije Universiteit Brussel elkaar vinden en versterken. 
Het hek is dan helemaal van de dam wanneer econoom Geert Noels, op dinsdag 7 april op zijn facebookpagina schrijft dat de Loge bewust de uitspraken van Willem Elias met de mantel der liefde bedekt. De Morgen van 8 april citeert Noels verder: 'Zou het geen goed idee zijn dat de loge, waarvan de leden allerlei sleutelposities bekleden, duidelijkheid geeft over wie haar leden zijn? (...) De loge is een organisatie geworden die de democratie omzeilt en haar invloed gebruikt om haar elite naar de macht te sturen. Die macht corrumpeert. En degenen die te dicht staan bij deze vorm van macht worden blind. Zoals Willem Elias.' 
Geert Noels gaf verdere verduidelijking de volgende dag in De Wereld Vandaag op Radio 1, hier te beluisteren.
In de uren daaraan voorafgaand was ondergetekende aan de lijn met journalisten van (eveneens) Radio 1, Het Laatste Nieuws en De Morgen, met telkens dezelfde vragen: hoe zit het met de macht van de loge? Houden vrijmetselaars de touwtjes in handen op de VUB? Waarom neemt Elias geen ontslag? 

Laten we alvast een conclusie uit dit hele verhaal trekken: de uitspraken van Willem Elias hebben het imago van de Vrije Universiteit Brussel onvoorstelbaar veel schade berokkend. Over anderhalve week is het daar infodag. Daarstraks hoorde ik al van de dienst marketing dat ze zich zo goed als mogelijk trachten voor te bereiden om allerhande vragen en veronderstellingen, voortvloeiend uit de hele zaak. Om enigszins tegen de stroom in te gaan, en anticiperend op het uitvoerig artikel dat op zaterdag 11 april in De Morgen zou verschijnen, werd er een tweet gelanceerd, richting Geert Noels. De tweet werd vrijdagochtend 10 april geplaatst en vrij snel geretweet door de officiële twitter-account van de VUB. 

Er kwam (nog) geen reactie. Maar: het aanbod blijft gelden. Beste heer Noels, ik ken een paar uitstekende restaurants in de buurt van de universiteit ;-)
En inderdaad, de weekendbijlage van De Morgen ging uitvoerig op de affaire in en haalde tegelijk een aantal oude koeien uit de gracht. De veronderstelling als zou 80% van het leidend VUB-kader tot de vrijmetselarij behoren is een kwakkel. Maar, zoals rector De Knop in dezelfde krant onderstreepte, als dit idee de ronde doet, is er een ernstig imagoprobleem. En in feite gebeurt nu exact hetzelfde als in 2008, bij het ontslag van een welbepaalde professor in de Communicatiewetenschappen. Bij die gelegenheid schreef het studentenblad De Moeial: 'Door de consternatie van de afgelopen maand is het imago van de VUB als loge-hol weer eens bevestigd. Studenten van andere universiteiten vragen me zelfs af of ik - als student van de VUB - ze niet in contact kan brengen met de mannen met winkelhaken en passers. De aantrekkingskracht strekt zelfs tot de Leuvense braverikken'. 

Alle copyright van de overgenomen media ligt bij de respectievelijke uitgeverijen. 

Masonica 2015 in La Libre Belgique

La Libre Belgique maakt in artikel van maandag 16 februari 2015 melding van Masonica. Van de zowat 50 aanwezig auteurs wordt ondergetekende geciteerd als enige Vlaming. 

Masonica 2015: het programma

Op zondag 26 april 2015 vindt de tweede editie van Masonica plaats. Opnieuw als twee jaar geleden stellen het Grootoosten van België en het Belgisch Museum van de Vrijmetselarij hun lokalen ter beschikking. Masonica is een combinatie van een boekenbeurs met rondetafelgesprekken en voordrachten, die allemaal over het thema van vrijmetselarij gaan. Er zullen informatiestands zijn van de zes vrijmetselaarskoepels van dit land, die dit evenement trouwens mee organiseren. Masonica is het geesteskind van Jiri Pragman, voormalig webmaster van hiram.be, in samenwerking met het Belgisch Museum van de Vrijmetselarij en de Etterbeekse boekhandel La Cale Sèche. Op een paar eenzame uitzonderingen na verloopt het evenement in het Frans - wat vrij logisch is, gezien de hoge productie van Franstalige literatuur over vrijmetselarij. Ondergetekende zal er zijn Paradox van Vrijmetselarij signeren en om 13u00, in de Middentempel, een uiteenzetting geven over vrijmetselarij in Vlaanderen. Het volledige en voorlopige programma staat onderaan. 

CONFÉRENCES

10:30-11:45

Psychanalyse & imaginaire maçonnique

Temple Bleu (10h30-10h45). Psychanalyse et imaginaire maçonnique. Avec:

• Frédéric Vincent, prix IMF 2014

15:30-16:15

Franc-maçonnerie & tradition

Temple Bleu (15h30-16h15). FM & tradition. Avec:

• Dominique Jardin, prix IMF 2014

STANDS

9-17

Stands d’obédiences

Les obédiences maçonniques belges (Grand Orient de Belgique, Fédération Belge du Droit Humain, Grande Loge Féminine de Belgique, Grande Loge de Belgique, Grande Loge Régulière de Belgique, Lithos Confédération de Loges) disposeront d’un stand dans la salle Somville (jouxtant le Grand Temple). Elles répondront aux questions du public.

9-17

Stands divers

Grand Temple. Stands de:

• revues maçonniques (Critica Masonica, Points de Vue Initiatique, Papeles de Masonería)

• association (GITE)

• artistes (Ferenc Sebök, Bernard Diagre, Willem Van den Bossche) ou artisans maçons (Miriana.be, Le Chat sous l’Acacia)

• vente de livres anciens (Arca Librairie), d’antiquités ou produits maçonniques (La Commanderie, Antiquariaat Clemens Hondtong, Pythagoras).

MUSÉE BELGE DE LA FRANC-MAÇONNERIE

9-17

Visites du Musée belge de la Franc-Maçonnerie

A titre exceptionnel, le Musée belge de la Franc-Maçonnerie sera ouvert le dimanche 26 avril 2015 de 9h à 17h à l’occasion de Masonica 2015. Tout au long du parcours, des personnes-ressources seront à la disposition des personnes qui souhaitent en savoir davantage sur les pièces exposées. Elles pourront répondre aux questions en français, en néerlandais ou en anglais.

La collection permanente du Musée belge de la Franc-Maçonnerie regroupe divers objets (décors, bijoux, vaisselles, livres) du XVIIIe siècle à nos jours, ainsi que des décors maçonniques, des diplômes, des peintures… L’exposition temporaire Rituels et Colonnes en Harmonie abordera le thème de la musique maçonnique, particulièrement en Belgique et à Bruxelles, à travers des partitions, recueils de chants, tableaux, caricatures, portraits de musiciens réalisés par des artistes maçons comme Charles Baugniet et Félicien Rops, des instruments et bijoux illustrant le travail des colonnes d’harmonie… Parmi les musiciens mis en valeur, Frans Van Campenhout, le compositeur de la Brabançonne, l’hymne national.

TABLES RONDES

15-15:45

Histoire & franc-maçonnerie

Temple Moyen (15h-15h45). Histoire & FM. Un historien de la franc-maçonnerie doit-il être historien et franc-maçon? La maçonnologie est-elle instrumentalisée? Avec:

• Pierre-Yves Beaurepaire

• Roger Dachez

• Pierre Mollier

14-14:45

Caricatures maçonniques & antimaçonniques

Temple Moyen (14h-14h45). Peut-on tout dessiner? Avec les dessinateurs:

• Sat

• Jissey

13-13:45

Vrijmetselarij in vlaanderen

Temple Moyen (13h-13h45). Vrijmetselarij in Vlaanderen (Franc-maçonnerie en Flandre). Avec:

• Jimmy Koppen, De paradox van vrijmetselarij

14-14:45

Antimaçonnisme & théories du complot

Temple Moyen (12h-12h45). Antimaçonnisme & théories du complot. Avec:

• Eric Giacometti, Le règne des Illuminati

• Bernard Murraciole, Vous avez dit… Léo Taxil?

• Jiri Pragman, L’antimaçonnisme actuel

11-11:45

Bande dessinée et franc-maçonnerie

Temple Moyen (11h-11h45). BD & FM. Avec:

• Joël Gregogna & Manuel Picaud, Bande dessinée, imaginaire & franc-maçonnerie

• Didier Convard & Denis Falque, séries Le triangle secret, INRI, Hertz, Les gardiens du sang

10-10:45

Polar & thriller maçonniques

Temple Moyen (10h-10h45).  Le meurtre doit-il être (anti-maçonnique)?La vague du thriller ou polar maçonnique s’est fait forte dans la mer du livre-enquête ésotérique. Faut-il craindre le ressac? Le genre ne s’appuie-t-il pas sur les ingrédients qui nourrissent l’antimaçonnisme? Avec:

• Jean-Luc Aubarbier, L’échiquier du Temple

• Willem Dembosse, Trois points de mire

13:30-14:15

Revues maçonniques

Temple Bleu (13h30-14h15). A l’heure de l’Internet, les revues maçonniques ont-elles encore un intérêt et un avenir. Avec:

• Hélène Cuny, Franc-maçonnerie magazine

• Pierre Mollier, Renaissance Traditionnelle

• Jean-Pierre Bacot, Critica Masonica

• Eric Algrain, Humanisme, La Chaîne d’Union, Chronique d’histoire maçonnique

14:30-15:15

Fonds maçonnique/bibliothèques de loges

Temple Bleu (14h30-15h15). Quel fonds maçonnique dans une bibliothèques de loges? Comment garnir les rayons d’une bibliothèque de loge maçonnique? Sur quelles bases acquérir des ouvrages pour les apprentis, compagnons, maîtres, officiers de Loge? Avec:

• Irène Mainguy, auteure et bibliothécaire au GODF

• Frank Langenhaken , Centre de Documention maçonnique (CEDOM)

16-16:45

Femmes & franc-maçonnerie

Temple Moyen (16h-16h45). Les femmes sont-elles initiables ou la « véritable » franc-maçonnerie ne peut-elle que masculine? La mixité ou le mixisme devraient-ils être la règle? Ou chacun(e) doit-il avoir le choix? Pourquoi moins de femmes que d’hommes en maçonnerie?… Avec:

• Marie-Dominique Massoni, auteure de Femmes et initiations, directrice de la collection Voix d’initiées de la Grande Loge Féminine de France chez Conform Editions

• Tristan Bourlard, auteur de Le petit abécédaire du féminisme selon Maria Deraismes et Maria, ma sœur

DÉDICACES

9-17

Dédicaces

57 auteurs seront présents pour dédicacer leurs ouvrages:

Magali Aimé, Pierre-Valéry Archassal, François l’Arpenteur, Jean-Luc Aubarbier,  Pierre Audureau, Michel Bastiaensen, Francis Baudoux, Pierre-Yves Beaurepaire, Philippe Benhamou, Jean-Michel Benne, Jean-Pierre Bocquet, Tristan Bourlard, François Cavaignac, Didier  Convard, Arnaud de la Croix, Roger Dachez, Claude Darche, Baudouin Decharneux, Willem Dembosse, Elmehdi Elkourti, Denis Falque, Jacques Fontaine, Dominique Jardin, Henri Gallois, Michel Gergeay, Eric Giacometti, Christian Ghislain, Joël Grégogna, Percy-John Harvey, Charles B. Jameux, Jissey, Nathalie Kaufmann–Khelifa, Jimmy Koppen, Laurent Kupferman, Philippe Langlet, Irène Mainguy, Marie-Dominique Massoni, Daniel Menschaert, Philippe Michel, Pierre Mollier, Bernard Muracciole, Boris Nicaise, Pierre Pelle Le  Croisa, William Pesson, Manuel Picaud, Alain Pozarnik, Jiri Pragman, Jacques Ravenne, SaT, Patrick  Sautrot, Viviane Starck, Hubert Thébault, Catherine Teman, Jean van Win, Paul Vandevijvere, Laurence Vanin, Jean Verdun.

LIBRAIRIE

9-17

Librairie

Grand Temple. Vente d’ouvrages maçonniques à la librairie de Masonica assurée par La Cale Sèche.

OCMW's

In januari 2019 verdwijnen de OCMW’s en wordt hun werking geïncorporeerd in de gemeentebesturen. Deze intentie staat vermeld in het Vlaams regeerakkoord en is afgelopen vrijdag door de conceptnota van Vlaams Minister van Binnenlands Bestuur Liesbeth Homans geconcretiseerd. Vandaag bestaat het Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn in elke Belgische gemeente en houdt zij zich met specifieke sociale dossiers bezig. Na iedere gemeenteraadsverkiezing wordt ook de raad voor maatschappelijk welzijn voor zes jaar samengesteld, vanuit de nieuwe gemeenteraad, en met dezelfde politieke verhoudingen. Zo een raad voor maatschappelijk welzijn kan tussen de 9 en 15 leden tellen. Daarnaast is er een Vast Bureau, dat optreedt als dagelijks bestuur van het OCMW, en een beetje vergelijkbaar is met het College van Burgemeester en Schepenen. Ook heeft het OCMW een aparte administratie.

De historische achtergrond van het OCMW is vrij complex. De huidige werking is er gekomen met de wet van 1976, helemaal in de lijn van de grote golf van gemeentefusies in datzelfde jaar. Sindsdien werd vooral het institutioneel gegeven verfijnd. Zo werd de OCMW-voorzitter vanaf 2006 als schepen opgenomen in het college, en vallen haar bevoegdheden onder Vlaanderen sinds de Vijfde Staatshervorming. Hier en daar zijn er nog wat linken overgebleven via de Nieuwe Gemeentewet en andere, federale bevoegdheden. Concreet kunnen Vlaanderen en het Waals Gewest wel een heel verschillend beleid ten aanzien van de OCMW's voeren. En dan hebben we het nog niet over de OCMW’s van de faciliteitengemeenten, waar nog andere regels gelden. Zo worden de leden van de raad voor maatschappelijk welzijn in de zes gemeenten rond Brussel en in Voeren en Komen-Waasten rechtstreeks door de kiezer verkozen.

Om het waarom van het OCMW te kunnen begrijpen moeten we een heel eind terug in de geschiedenis. Eigenlijk is de kernopdracht altijd hetzelfde gebleven: hulp bieden aan zij die het nodig hebben. Er is wel een groot verschil. Vandaag is hulp bieden niet meer gebaseerd op willekeur en goede bedoelingen, maar wel op een beredeneerd beleid.

In het verleden was dat anders. Liefdadigheid werd gezien als de christelijke opdracht bij uitstek. Er waren nu eenmaal armen, aan wie weliswaar het paradijs was beloofd, maar die in afwachting daarvan moesten terugvallen op de goodwill van de rest van de bevolking. In de praktijk hielden kloosters zich al eeuwen bezig met liefdadigheid. Vanaf de 17^e eeuw kwamen daar ook nog de armenkamers bij – burgerlijke initiatieven, die grotendeels los stonden van kerkelijke invloeden. Van een echte structuur was nooit sprake. Tijdens de Franse Revolutie werd aan deze praktijk van willekeur een einde gesteld. Of beter gezegd: dat was toch de bedoeling. De Franse revolutionairen liepen niet meteen hoog op met de katholieke machtsstructuren, die vaak letterlijk werden gesloopt. Vooral de kloosterorden en congregaties waren symptomatisch voor wat het ‘Ancien régime’ werd genoemd. En dus moesten die zich ook niet meer bezighouden met armenzorg en liefdadigheid. De werking van de kloosters werd trouwens grotendeels onmogelijk gemaakt door de decreten van 15 fructidor iv  (1 september 1796) en 5 frimaire v (25 november 1796). Armenzorg was nu ten volle een opdracht van de Franse Staat. In 1796 worden daarom de ‘bureaux des bienfaisance’ en de ‘commissions des hospices civiles’ opgericht. De taak van deze ‘weldadigheidsburelen’ en ‘besturen van de burgerlijke godshuizen’ werd vastgelegd in de decreten van 16 vendémiaire en 7 frimaire v (7 oktober en 27 november 1796). Weldadigheidsburelen organiseerden thuishulp; burgerlijke godshuizen waren er voor hulpbehoevenden die speciale zorgen nodig hadden zoals zieken, bejaarden en wezen. Ook vluchthuizen, ‘weldadigheidsscholen’ (het verbeteringsgesticht van vroeger) en bergen van barmhartigheid werden door de Staat ingericht. Dit alles vormde de openbare onderstand. Het bestuur van de weldadigheidsburelen en burgerlijke godshuizen werd benoemd door de gemeenteraad. Beide instanties kregen ook rechtspersoonlijkheid, wat wel nodig was om bijvoorbeeld schenkingen in ontvangst te kunnen nemen. Naar de letter van de wet kon een individu enkel maar zijn geld aan een goed doel schenken indien hij zich daarbij wendde tot bijvoorbeeld het plaatselijk weldadigheidsbureau. Indien de schenker liever zijn geld aan het klooster gaf, was dat in principe juridisch niet mogelijk – precies omdat de kloosters geen rechtspersonen waren.

De Franse wetgeving wordt ingevoerd in de Nederlanden die dan onderdeel uitmaken van Frankrijk. Na Waterloo vormen de Nederlanden een nieuw, verenigd koninkrijk. In 1830 mislukt het experiment en gaan de Zuidelijke Nederlanden, als België, onafhankelijk verder. De Belgische wetgeving neemt grote stukken van de Franse wetgeving over. Zowat het hele Belgisch Burgerlijk Wetboek is zowat letterlijk van het Franse origineel gekopieerd. En ook de decreten van 1796 blijven in voege. Bepaalde aspecten wat de werking van de openbare onderstand betreft worden ook opgenomen in de Gemeentewet van 1836. 

Maar er ontstaat dubbelzinnigheid. De Grondwet van 1831 schrijft heel duidelijk cultusvrijheid en verenigingsvrijheid voor. Met andere woorden: indien een vereniging van paters of nonnen beslist om een klooster op te richten, en dat klooster zich te laten bezighouden met bijvoorbeeld liefdadigheid, dan kan daar niemand eigenlijk iets juridisch tegen in brengen. Groot probleem: volgens de Grondwet mag iedereen behoren tot een vereniging of er eentje oprichten, en die een heel specifieke opdracht geven, maar stricto senso is er geen juridische consequentie. Met andere woorden: het is niet omdat je een vereniging opricht dat deze ook een rechtspersoon is. Daartoe bestaat er op dat moment geen enkele juridische mogelijkheid. De liberalen hebben dit altijd tegengehouden omdat ze niet wensten dat al die kloosters, die vanaf 1831 als paddenstoelen uit de grond schoten, een patrimonium zouden kunnen opbouwen dat voor eeuwig en altijd onttrokken was aan het privé-bezit. Wie zijn geld of bezittingen aan het klooster geeft is het immers voor altijd kwijt.

Ander probleem: al die kloosters zijn bijzonder bedrijvig in liefdadige werken. Wie hulpbehoevend is laat zich verzorgen door de gasthuiszusters, of de stuurt zijn kinderen naar de scholen die gerund worden door de broeders van liefde. De weldadigheidsburelen en burgerlijke godshuizen slagen er niet in om hun opdracht ten volle uit te voeren. Klein voorbeeld: vanaf 1848 is iedere Belgische gemeente – een kleine 2600 dorpen en steden dus – verplicht om een eigen weldadigheidsbureel en commissie van burgerlijke godshuizen in het leven te roepen. In de praktijk gebeurt dit niet, vaak om praktische redenen. Zo heeft uiteindelijk maar 1 gemeente op 3 zo een instanties. Dus springen de kloosters en hun privé-instellingen van liefdadigheid in het gat.

De liberalen opiniemakers en bewindvoerders deden verschillende pogingen om de kloosters buitenspel te zetten, daarbij gesteund door allerhande machinaties in de loges. Jarenlang werd er in de werkplaatsen gesproken over alle mogelijke methoden om de 'kort- en langgerokje jezuïeten' het leven zuur te maken. Tal van publicaties werden geschreven en meerdere wetgevende initiatieven werden genomen door liberale boegbeelden zoals Waltère Frère-Orban, Pierre-Théodore Verhaegen, Jules Bara, Paul Janson en Eugène Goblet d’Alviella. Maar tevergeefs. Verbieden kan niet, want dat is ongrondwettelijk. Je kon wel de wetten zodanig aanpassen, en zo strikt maken, dat de praktische werking werd bemoeilijkt. Bijvoorbeeld: indien iemand zijn testament opmaakte ten voordele van de goede werken gedaan door het klooster, dan zou de overheid voorkomen dat het testament werd uitgevoerd. Maar of dit ook in de praktijk gebeurde was een andere zaak.

Naar het einde van de 19^e eeuw toe veranderde de visie aan zowel katholieke als liberale zijde wat betreft liefdadigheid. De nadruk verschoof langzaam naar preventie. Dat was ook wel nodig, want de gangbare praktijk had de opmars van het pauperisme op geen enkele manier kunnen tegenhouden. En als er al iets aan de bestrijding van armoede werd gedaan, dan gebeurde dat het meest effectief vanuit het privé-initiatief. Door de kloosters bijvoorbeeld. Maar evengoed door niet uitgesproken katholieke verenigingen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog kwam zowat alle hulpbedeling op de schouders van een privé-intitiatief, het Nationaal Hulp- en Voedingscomité. En al die instanties hadden allemaal patrimonium – want anders konden ze maar moeilijk de hulpbehoevenden helpen – zonder enige juridische structuur. Dat veranderde pas met de vzw-wet van 1921, die er gekomen was op initiatief van socialistisch Justitieminister Emile Vandervelde. In ruil garandeerden de katholieken het volledige stakingsrecht, en was iedereen het erover eens dat de vakbonden met rust gelaten werden. 

De verenigingen konden zich nu een vzw noemen, kregen rechtspersoonlijkheid en in ruil had de overheid inzage in de boekhouding. En dat is onder meer de reden waarom bijvoorbeeld het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis van Aalst een vzw-statuut heeft, met zwartzusters-augustinessen in het bestuur.

Om de parallelle circuits tussen openbare en private onderstand gelijk te schakelen werden in 1925 de commissies van openbare onderstand opgericht of COO’s, ter vervanging van de weldadigheidsburelen en burgerlijke godshuizen, waarvan de werking volledig achterhaald was. In iedere gemeente moest er eentje zijjn. En hieruit zijn dan in 1976 de OCMW’s voorgekomen.

Erkenning RGLB-GLNF

Na een intermezzo van twee jaar werd de Franse reguliere Grande Loge nationale française opnieuw als dusdanig erkend door de United Grand Lodge of England. Logischerwijze volgde hieruit het geleidelijk herstel van de banden met de andere reguliere grootmachten. Per brief van 17 december 2014 deelde Grootmeester Jacques François van de Reguliere Grootloge van België aan zijn Franse ambtgenoot Jean-Pierre Servel mee dat het Grootcomité beslist had om de GLNF opnieuw te erkennen. De beslissing werd met veel enthousiasme gecommuniceerd op de website van de GLNF, waarbij de surfer ook de brieven van de Belgische Grootmeester en Grootsecretaris kan lezen. 

Symposium De Zwijger

De Gentse GLB-werkplaats De Zwijger organiseert op zondag 26 oktober 2014 het symposium De Verlichting vandaag. Het licht schijnt ook in de duisternis. Het is niet de eerste keer dat deze loge zo een initiatief neemt: in maart 2009 - toen nog in gedeelde organisatie met haar GOB-naamgenoot - was er al Samenleven in Europa. Eenheid in verscheidenheid, met medewerking van onder meer de Gentse bisschop Van Looy en toenmalig Antwerps OCMW-voorzitter Monica De Coninck. Ook dit keer neemt een select gezelschap het woord. Naast de gekende namen van Johan Braeckman, Etienne Vermeersch en Jean Paul Van Bendegem kon de organisatie de befaamde Britse historicus Jonathan Israel strikken. Israel is een van de grootste kenners van de Republiek (zijnde Nederland tussen Filips II en Louis Napoleon) en auteur van het standaardwerk Radical Enlightenment. In december 2010 werd Israel nog door de Interdisciplinaire Onderzoeksgroep Vrijmetselarij van de VUB in dialoog geplaatst met onder meer Margaret Jacob, die een heel andere invulling aan het begrip 'Verlichting' geeft - althans wat de rol van de vrijmetselarij, vanuit historisch perspectief ten minste, betreft. De laatste gast op 26 oktober is de Nederlander Jabik Veenbaas, die met zijn recent boek De Verlichting als kraamkamer op behoorlijk wat bijval mocht rekenen. 

Het symposium - dat uiteraard voor iedereen toegankelijk is - wordt vanuit De Zwijger zelf aangekondigd als een denkoefening. Aangezien de westerse democratie steunt op de verworvenheden van de Verlichting, wordt de vraag gesteld of deze nog bestand zijn tegen actuele uitdagingen en extremistische ideologieën. 

Meer info en inschrijvingen via de gelegenheidswebsite. 

Boekpresentatie De Paradox van Vrijmetselarij

Gisteren zijn de eerste exemplaren van mijn nieuw boek aangekomen. Ik ben er bijzonder fier op. Dank aan Vé, Stefaan, Leo, Nienke en Els van uitgeverij Houtekiet voor de vlotte en aangename samenwerking! Het boek wordt op dinsdagavond 30 september, om 20u00, gepresenteerd in Passa Porta. Iedereen is welkom, maar best eerst aanmelden via promotie@vbku.be. 

Dit evenement wordt mede mogelijk gemaakt dank zij de uitgeverij, Uitstraling Permanente Vorming, deMens.nu, en ook met de participatie van het Masereelfonds Graanmarkt, Vermeylenkring, Willemsfonds en het Belgisch Museum van de Vrijmetselarij. 

opendeur La Constante Fidélité

De Mechelse reguliere werkplaats La Constante Fidélité houdt op vrijdagavond 17 oktober 2014 weer open deur/informatieavond. Het begint stilaan een traditie te worden. Geïnteresseerden kunnen tegelijk ook even kennismaken met het nieuwe logegebouw aan de Tervuursesteenweg. Daar komen trouwens ook andere, adogmatische werkplaatsen samen. Meer info hier beneden.

Geen erkenning door Londen van de Franse Confederatie

De regulariteit is vrij goed vertegenwoordigd in de Franse vrijmetselarij, maar slechts één obediëntie mag zichzelf internationaal erkend door de United Grand Lodge of London (UGLE) noemen. Na een 'interregnum' van twee jaar, waarbij geen enkele Franse obediëntie die eer te beurt viel, werd onlangs opnieuw de Grande loge nationale française (GLNF) erkend. Zij die de recente ontwikkelingen in de Franse vrijmetselarij volgen weten dat er naast de reguliere GLNF ook nog de - eveneens reguliere - Confédération maçonnique de France bestaat. Deze hoopte op erkenning door Londen, aangezien vijf andere Europese reguliere koepels hierin al het voortouw hadden genomen. Deze vijf (België, Oostenrijk, Luxemburg, Zwitserland en Duitsland) hadden op 23 juli 2014 de zogenaamde 'Verklaring van Berlijn' afgekondigd, waarin zij Londen opriepen om eveneens de Confederatie, net als de GLNF, als volwaardig regulier te erkennen.

De UGLE antwoordde onlangs. Een erkenning van zowel de GLNF als de Confederatie is onmogelijk. Volgens de Basic Principles is er maar één volwaardige reguliere obediëntie per 'nationaal' territorium mogelijk, tenzij deze ermee instemt om dit territorium met een andere, eveneens reguliere obediëntie te delen. Deze uitzondering op de regel is bijvoorbeeld in de Verenigde Staten van belang, waar de Grand Lodges per staat zo de mogelijkheid hebben om het parallel circuit van de reguliere Prince Hall Grootloges te erkennen. 

Aangezien het water tussen de GLNF en haar afscheuring, de Grande Loge de l'Alliance de France - lid van de Confederatie - te diep is, lijkt het onwaarschijnlijk dat de GLNF haar territorium zal willen delen. De GLNF is alvast tevreden, en postte deze verklaring meteen op twitter. 

GLNF opnieuw erkend

Ik loop achter met groot nieuws... Sinds enkele weken beschikt de Franse vrijmetselarij opnieuw over een internationaal erkende grootloge. Even het geheugen opfrissen. De reguliere Grande Loge nationale française had het de afgelopen jaren nogal erg bont gemaakt wat betreft publieke en politieke profilering. Dit had als resultaat dat de United Grand Lodge of England in september 2012 haar erkenning van de GLNF introk. Eerder had onder meer al de Belgische reguliere grootloge RGLB hetzelfde gedaan. Binnen de GLNF begon het toen pas echt goed te rommelen. Ongeveer een derde van haar leden verliet de koepel in 2012 en vonden onderdak in de nieuwe Obediëntie van de Grande Loge d'Alliance maçonnique de France (GLAMF), goed voor 14.000 leden. Daarnaast waren er nog een viertal andere Franse Obediënties die zichzelf als regulier beschouwden maar niet op internationale erkenning konden rekenen. Nu ja, kleine kanttekening: hoewel de GLNF niet door UGLE en RGLB werd erkend waren er nog tientallen andere reguliere koepels elders in de wereld die wel nog met haar op goede diplomatieke voet stonden. 

Deze vier of vijf Obediënties, met uitzondering van de GLNF, startten onderhandelingen om hen onder een superstructuur te brengen, de zogenaamde Confédération maçonnique de France. Doel en misschien wel enige ambitie van de CMF bestaat erin om de plaats van de GLNF als erkende reguliere grootmacht in te nemen. Frankrijk telt immers 78.000 reguliere vrijmetselaars. Dit is een enorm cijfer, en het is ondenkbaar dat de UGLE binnen korte termijn niet een nieuw voorstel tot erkenning zou doen. Maar wie zou de UGLE dan prefereren? De CMF? Of dan toch weer de GLNF? Of beiden? 

Achter de schermen deed de maçonnieke diplomatie haar werk. Vooral de reguliere Obediënties van het Europees vasteland - België, Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Nederland - waren hierin bedrijvig. Vóór het einde van 2014 moest en zou er een oplossing uit de bus komen. Die oplossing kwam er nog sneller dan verwacht. In april verkondigden de Amerikaanse (reguliere) Grootloges dat de feitelijke aanleiding tot de schorsing van de GLNF, in hun ogen, was opgelost. Op 6 mei zette de Grootloge van New York een verdere stap door de aanhalen van de vriendschapsbanden met de GLNF formeel aan te kondigen. En dan ging het snel. Op 2 juni maakte een mail van één van de Grootofficieren van de UGLE, gericht aan aan de deelnemers van de naderende algemene vergadering van 11 juni, dat de formele erkenning van de GLNF op de agenda stond, 'en dat er weinig twijfel over bestaat dat dit punt met meerderheid zal worden goedgekeurd.' Op 5 juni gaat de Grootloge van Ierland over tot erkenning, op 11 juni - zoals verwacht - de UGLE, en op 12 juni de Grootloge van Schotland. Die dag volgde een officiële bekendmaking. Op Twitter kon de GLNF haar tevredenheid niet onder stoelen of banken steken.
Voor de CMF was dit minder goed nieuws. Van de oorspronkelijke vijf partners blijven er nog twee over. De grootsten, weliswaar: de 33.000 man tellende Grootloge van Frankrijk (GLDF) en de GLAMF. Op de algemene vergadering van de GLDF, gehouden op 13 juni, stemde trouwens 78% van de aanwezigen voor verdere uitbouw van de Confederatie. Voorlopig kijken de andere Europese reguliere grootmachten de kat nog even uit de boom...

open deur Fides et Amor

De Gentse reguliere werkplaats Fides et Amor - gevestigd in de Grondwetlaan in Sint-Amandsberg - houdt morgenavond 25 juni open deur. Het evenement stond gisteren uitvoerig aangekondigd in Het Nieuwsblad. Hiermee zet Fides et Amor de trend verder die vanuit de Nederlandse reguliere vrijmetselarij is komen overwaaien. Daar zijn dit soort open deurmomenten vrij courant. In eigen land deden Mechelen en Leuven het al voor. Het illustreert de toenemende openheid waarmee vooral de reguliere vrijmetselarij in België optreedt. Het artikel eindigt vrij verrassend met zelfs het geven van het juiste adres. Ik wacht alvast het moment af waarop een grote adogmatische werkplaats - onder GOB, GLB of DH - eveneens zo een informatieavond zal inrichten. 

Studentikoziteit en vrijzinnigheid aan de VUB

Het Centrum voor Academische en Vrijzinnige Archieven aan de Vrije Universiteit Brussel wordt op donderdag 8 mei formeel gelanceerd. Die avond zijn er gelegenheidstoespraken van rector Paul De Knop en deMens.nu-voorzitter Sylvain Peeters. Aansluitend modereer ik een gespreksavond met Frieda Fiers (hoofd kinderdagverblijf VUB), Mark Morhaye (directeur Vrijzinnig Limburg), Gerlant Van Berlaer (kinder- en spoedarts UZ Brussel) en Philippe Vandermeer (in de jaren '80 initiatiefnemer van talloze studentikoze activiteiten) over de verbindtenis tussen het studentenleven aan de VUB en vrijzinnig-humanistische engagementen. De toegang is gratis. Meer info via info@cavavub.be 

Manuel Valls

Terwijl de Vlaamse kranten vandaag eigenlijk alleen maar aandacht hebben voor de terugkeer van Ségolène Royal in de Franse regering - de ex-partner van president François Hollande voor wie het vergeten zou zijn - heeft de om geen primeur verlegen zittende François Koch ander nieuws te melden. Op zijn blog Lumière, gekoppeld aan het Franse tijdschrift L'Express, kondigt Koch de benoeming van de nieuwe premier Manuel Valls aan als 'goed nieuws voor het Grootoosten van Frankrijk'. Valls is, volgens Koch, lid van een GODF-loge sinds 1994, maar eigenlijk komt hij al meer dan tien jaar niet meer naar de zittingen. Hij is wel steeds zijn lidgeld blijven betalen. Ook staat hij in nauw contact met Alain Bauer, voormalig Grootmeester van het GODF en voormalig adviseur van president Sarkozy. Ook de nieuwe minister van Arbeid en de behouden minister van Defensie (al op post onder Jean-Marc Ayrault) behoren tot het GODF.

Zaterdaglezingen - vrijmetselaarsperspectieven

Het Liberaal Archief treedt in de maanden mei en juni op als gastheer voor de cyclus van 'zaterdaglezingen'. Op vier zaterdagochtenden zijn er telkens vijf of zes verschillende voordrachten van telkens een kwartier. Iedere voordracht vertrekt vanuit de vraag welke mogelijke toekomstperspectieven de vrijmetselarij heeft, met linken naar het de afgelopen honderd jaar. Het vertrekpunt is de Eerste Wereldoorlog, en daarmee sluit ook deze cyclus aan bij het ondertussen indrukwekkend geheel van de aan 14-18-gelinkte evenementen. 

De toegang is enkel voorbehouden aan vrijmetselaars - alsof 'profanen' daarvoor geen interesse zouden hebben. 

bron: boekennieuwsvm.blogspot.com 

Zaterdaglezingen 1914-2014-2114 Vrijmetselaarsperspectieven

1914-2014-2114

Vrijmetselaarsperspectieven

Zaterdaglezingen 2014  voor vrijmetselaars

 Blauwe Zaal Kramersplein 23

9000 Gent

(ondergrondse parkeerplaats:

Sint-Pietersplein)

Zaterdagen

3 en 17 mei

en 14 en 28 juni 2014

Tussen 10u en 12u zijn er 6 lezingen

van elk 15 minuten. Dan volgt er een

drink en een broodje ter afsluiting.

8€ per zaterdag

(25€ voor de cyclus)

ter plaatse te betalen

graag aanmelden

info@zaterdaglezingen.be

Zaterdaglezingen voor Vrijmetselaars (2014)

1914-2014-2114

Vrijmetselaarsperspectieven

De VM is een symbolische traditie uit de

vroege Europese Moderniteit. Het optimisme

dat we belijden getuigt hiervan: de eenheid

van de mensheid, de verbondenheid in

verschil, de perfectibiliteit van de mens, het

zinvol werken aan zichzelf.

De Eerste Wereldoorlog, nu een eeuw geleden

gestart, moet echter gezien worden als het

einde van dat Europees optimisme. De

vooruitgangsidee, het geloof in wetenschap

en rationaliteit, de vanzelfsprekende

verbeterbaarheid van mens hebben sinds die

eerste en de tweede wereldbrand flinke averij

opgelopen.

Zijn er lessen te trekken uit de gebeurtenissen

van de

laatste 100 jaar?

Hoe zullen wij de

VM in de volgende eeuw

invullen? Wat met vooruitgang? Wat met de

universaliteit van de maconnieke waarden?

Zijn rituaal en symboliek een garantie zijn voor

universaliteit?

Terugblikkend op de afgelopen eeuw willen

we vooruitkijken naar de

VM van de volgende

100 jaar en zien welke perspectieven ze

biedt.

Programma

3 mei 2014

Het vooruitgangsdenken in de VM is nauwelijks

aangetast door the”age of catastrophe”

Geschiedenis en toekomst: gezien vanuit de oude

tijden.

Toekomst van de VM:perspectief vanuit het GOB

Intermezzo

De geneeskunde van de toekomst

Toekomst van de VM: perspectief vanuit het GOL

Militaire loges – bestaan ze nog?

17 mei 2014

Het maconniek instituut 1914-2014

Van wargames naar human ways

Intermezzo

Ch. als broeder

VM en vrede

Ik erken U als zodanig:

oude barrières en nieuwe perspectieven

14 juni 2014

VM op de Britse begraafplaatsen en monumenten

Toekomst van de VM: perspectief van de VGLB

Het verdriet van de maçons

Intermezzo

L’avenir de la FM: perspectives selon le DH

Toekomst van de VM: perspectief vanuit de GLB

De wereld redden

28 juni 2014

Oorlogsspoezie: ook een visie op de toekomst?

De mens wordt 130 jaar, de vrijmetselaar ook

Een Vrijmetselaarsvisie op wetenschap en

waardencreatie: het individu/maatschappij als

actief/lijdend voorwerp

Evolutie van de communicatievormen binnen de VM

Is Broederschap/Solidariteit nog actueel in 2014?

Afsluiter 2014

Elbow Grease