Freddy Mortier (2)

Trouwe lezers van dit blog herinneren zich vast dat ik enige tijd geleden een stukje postte over Freddy Mortier, die ei zo na het rectorschap van Gent aan zijn neus voorbij zag gaan. Daags voor de verkiezingsuitslag kreeg ik telefoon van een journalist van De Standaard met de vraag of Mortiers logelidmaatschap een rol zou kunnen spelen, en in welke mate 'de Loge' nog invloed kon laten gelden aan de UGent. Ik heb die vraag nogal minimaliserend beantwoord, en heb de journalist dan maar de tip gegeven om contact op te nemen met Etienne Vermeersch. Die zou daar ongetwijfeld ook wel een mening over hebben. 

Nu blijkt dat ik mijn mening ga moeten bijsturen. Het is dan misschien niet 'de Loge' als beïnvloedende factor, maar wel de reactie tegen de vermeende positie van vrijzinnigheid en vrijmetselarij die Mortier zijn verkiezing hebben gekost. 

Komend weekend reageert Mortier in een interview met De Morgen, maar een fragment ervan werd vandaag al op de website van de krant gezet. En het is trouwens wel degelijk 'Freddy' en niet 'Freddie'. 

DM WEEKENDKRANT Over tien dagen leidt een nieuwe rector de Universiteit Gent. En dat is niet Freddie Mortier, zoals zovelen en hijzelf hadden verwacht. Alsof Joe Biden nu president van de Verenigde Staten zou zijn, en Barack Obama zijn assistent. ''De Ideologische strijd aan de UGent is nooit zo erg geweest'', zegt hij in zijn eerste gesprek sinds zijn nederlaag bij de rectorverkiezingen.

Freddie Mortier: "Tijdens de verkiezing, een paar maanden geleden, dacht ik eerlijk gezegd dat ik het ging halen. Na de stemming lag mijn lot in handen van de raad van bestuur. De kiezers moesten ons met een tweederdemeerderheid nomineren en de bestuurders zouden ons aanstellen. Toen begon ik onraad te ruiken. Voordat ze gingen stemmen, heb ik snel de ideologieën van de raadsleden overlopen. En ik wist dat als iedereen zijn gezindte zou volgen, ik het zitten had."

De ideologische stammenstrijd aan de UGent is toch afgelopen, zei criminoloog Brice De Ruyver?
Mortier: "Dat is absoluut niet waar. Ideologie doet er aan onze universiteit verschrikkelijk veel toe. De strijd daarrond is nooit eerder zo erg geweest als nu. Als de kiezers zoals vroeger de eindbeslissing hadden gehad, was de uitslag anders geweest. En ik ben niet de enige die zo denkt, hoor.

"De bestuurders hebben zelf een reglement opgesteld, waarin staat dat ze rekening houden met ideologische evenwichten, gender en de universitaire disciplines. Zij hebben zich niet aan hun eigen regels gehouden. Sinds 24 jaar is er al geen rector meer voortgekomen uit de geesteswetenschappen. Maakt niets uit, hoor ik dan. Maar dat maakt wel veel uit voor de verdeling van middelen. Daar hielden ze allemaal geen rekening mee, ze keken alleen maar naar gender."

Maakte de raad van bestuur een politieke keuze? U staat bekend als zeer progressief.
"Er zat geen groot complot achter. De benoeming van De Paepe is ook niet politiek gemotiveerd. Wel is al sinds de Tweede Wereldoorlog aan de UGent rekening gehouden met een ideologische beurtrol. Dat is de enige manier om zo'n pluralistische universiteit als de onze gaande te houden. Zo geef je als beleid het teken dat de verschillende populaties gerespecteerd worden.

"Nu heeft een klein groepje, meestal externe, bestuurders dat evenwicht op de helling gezet. Ze hebben gestemd over de rectorbenoeming alsof het een of andere routineuze kwestie was. Dat zij beslisten, is eigenlijk onzinnig, maar die absurde procedure is veroorzaakt door het decreet van het Vlaams Parlement."

Het is de schuld van de parlementariërs dat u geen rector bent geworden?
"Je zou dat zo kunnen zeggen, al zie ik het niet zo. Toegegeven, ik heb het moeilijk gehad met de kwestie. Zeer moeilijk zelfs."

Hoe hebt u de nederlaag verwerkt?
"Toen ik thuiskwam, heb ik meteen een whiskey ingeschonken. En daarna nog een. (lacht) Daarna heb ik mij afgezonderd om te lezen en te schrijven. Het is niet gemakkelijk om te verteren, maar ik moest het verwerken en ik wilde reconstrueren hoe het zover had kunnen komen. Daarmee was ik wel even zoet. Het duurde een week voordat ik een antwoord had gevonden op mijn vragen."

Zegt u maar.
"Ach, laat ik zeggen dat ik er een zeker wantrouwen aan over heb gehouden jegens een aantal katholieke leden van de raad van bestuur."

U maakt er geen geheim van dat u vrijmetselaar bent. Dat is niet slim als je katholieke stemmen nodig hebt.
"De logekwestie viel niet bij iedereen even goed. Dat heeft mij zeker parten gespeeld. Toch heb ik absoluut geen spijt van mijn strategie. Vooraf zeiden collega's mij dat ik absoluut niet moest zeggen dat ik lid was van een loge. Maar vrijmetselaar zijn en het niet zeggen, is hypocriet. Sterker nog, de ledenlijsten zouden openbaar moeten worden gemaakt.

"Ook zou ik zogezegd te vaak extreme standpunten innemen. Euthanasie bepleiten voor minderjarigen, noemen we dat tegenwoordig al extreem? De Orde van Geneesheren, toch niet echt een progressief clubje, denkt hetzelfde als ik. Misschien wilden sommige bestuursleden een consensusfiguur met meer omfloerste ideeën dan de mijne. Ik vind dat een heel eigenaardige redenering. Van een rector verwacht je vastberadenheid. Diegene moet knopen kunnen doorhakken en leiderschap tonen."

Copyright De Morgen. 

Freddy Mortier

De Paepe en Mortier, copyright Schamper

Anne De Paepe is de nieuwe rector van de Universiteit Gent - sinds Els Witte aan de VUB de eerste vrouw in die functie. Een tijd lang leek het erop dat Freddy Mortier, voormalig decaan van de Letteren en Wijsbegeerte, in pole position voor het hoogste academische ambt stond. De tweestrijd De Paepe-Mortier bood alvast voedingsbodem voor een aantal veronderstellingen. Dat was onder meer De Standaard ook niet ontgaan, die op woensdag 15 mei - de dag van de bekendmaking van de uitslag - nog de katholieke De Paepe tegenover de vrijzinnige (en vrijmetselaar) Mortier plaatste. Moraalfilosoof Mortier, bij het grote publiek misschien beter bekend als auteur van De Hoer van de Duivel waarmee hij vorig jaar op de shortlist van de Prijs DeMens.Nu stond, heeft van zijn logelidmaatschap ook nooit een geheim gemaakt. Al in 2011, lang vóór er van de rectorverkiezing sprake was, ging hij hier op in tijdens een interview voor het Gentse studentenblad Schamper. Intussen heeft de satirische website De Rechtzetting van Mortier de centrale figuur gemaakt in een parodie waarbij 'de Loge' haar invloed in de rectorverkiezing aan de UGent laat gelden. 

Het toeval wil dat Mortier vorig jaar nog een artikel schreef over de vrijmetselarij... en Richard Wagner. Vandaag is het ook de 200ste geboortedag van de meester van Bayreuth. Het artikel verscheen in de essaybundel die aan emeritus Ronald Commers werd aangeboden. Commers zelf publiceerde meermaals over vrijmetselarij, onlangs nog het boek Overleeft de Vrijmetselarij de 21e eeuw. De Gentse moraalfilossof Commers stond onlangs nog centraal in het progamma Tijdgenoten van de vrijzinnig-humanistische televisieomroep Het Vrije Woord. De hele uitzending is hier te downloaden en te bekijken. 

Terug naar Mortier nu. In zijn artikel stelt deze onomwonden dat Wagner geen  vrijmetselaar was. Er kan hierover wel twijfel bestaan omdat een aantal van zijn werken op zijn minst 'maçonniek' geïnspireerd zijn. Bij Parsifal, Wagners zwanenzang uit 1882 en misschien wel zijn beste werk, is dit overduidelijk aanwezig. Parsifal, de reine dwaas, belandt in de burcht Montsalvat, waar de Heilige Graal wordt bewaard door de broederschap van de graalridders. De Graal is als het ware het onuitsprekelijke maçonnieke geheim. Het ritueel waarbij de Graal wordt onthuld vindt symbolisch plaats op het middaguur, wanneer de zon het hoogst staat. Gurnemanz, de oude graalridder die in het verhaal in zijn eentje de rol van het Griekse koor overneemt, heeft de jongen die zijn eigen naam niet weet tot de graalburcht geleid. "Nauwelijks schreed ik voort," zingt de dwaas, "doch dunkt het mij dat ik reeds ver ben." Gurnemanz antwoordt vaderlijk: "Je ziet, mijn zoon, tijd wordt hier ruimte". De ontgoocheling is des te groter wanneer de dwaas totaal de boodschap van het graalritueel niet snapt, maar wel bekommerd is om het tragische lot van graalkoning Amfortas - 'voorzitter' van de broederschap. Amfortas heeft een wonde die niet sluit, veroorzaakt door de speer die Christus' zijde doorboorde toen deze aan het kruis hing. Graal en speer - het vrouwelijke en het mannelijke - werden in Montsalvat bewaard, totdat de speer in handen kwam van de afvallige Klingsor. Na een lange omzwerving en vele beproevingen - het vergelijk met de beproevingen uit Die Zauberflöte is niet uit de lucht gegrepen - keert Parsifal (hij heeft nu zijn naam gekregen) met de speer naar Montsalvat terug, neemt het koningschap van Amfortas over en voert het graalritueel uit. De opera klokt af op 4,5 uur - pauzes niet inbegrepen. 
Nogmaals, componist en tekstschrijver Richard Wagner was zelf geen vrijmetselaar, maar heeft zich wel altijd ervoor geïnteresseerd. Maar ja, waarvoor interesseerde Wagner zich niet? Toen ik 17 was bezocht ik villa Wahnfried in Bayreuth en ging 's avonds naar Tristan und Isolde kijken. Ik herinner mij vooral dat de privé-bibliotheek in het huis vol stond met literatuur, filosofische werken en studies over talloze onderwerpen. Het Duitse vrijmetselarijmuseum ligt trouwens zowat naast villa Wahnfried. 
Ook typisch voor Wagner is dat hij in zijn werken altijd vertrekt van bestaande mythes en legendes, maar daar steeds een eigen invulling aan geeft. Zodoende geraakt het origineel bijster en ontstaat er een totaal nieuwe symbiose. Zo ook met Parsifal, dat met zijn verwijzingen naar God, goede vrijdag en zo meer de verkeerdelijke eerste indruk geeft van een religieus-geïnspireerd en christelijk werk te zijn. Wagner zelf was atheïst. En opportunist eveneens. Zijn beruchte vriendschap met Ludwig II van Beieren leek vooral de chronisch in geldnood verkeerde Wagner zelf ten goede te komen. Het zou misschien te ver gaan om te stellen dat Wagner de Beierse koning als een citroen heeft uitgeknepen, maar echt populair heeft hij zich daarbij bij de politieke klasse van Beieren niet gemaakt. 
In het licht van het smeden van bondgenootschappen en netwerken moet waarschijnlijk ook Wagners vraag uit 1872 moeten worden begrepen om alsnog tot de vrijmetselarij te treden. De Grootmeester van de Grootloge Zur Sonne, gevestigd in Bayreuth, wees dit verzoek echter af. Vermoedelijk speelde Wagners flamboyante levenswandel - en zijn uitgesproken antisemitische en antikatholieke standpunten - hierin een rol. Die Grootmeester was een zekere Friedrich Feustel. De bankier en politicus Feustel speelde een doorslaggevende rol in de toekenning van het bouwterrein - de 'Grüne Hügel' - waar niet veel later het Festspielhaus zou verschijnen. De afwijzing beïnvloedde de verstandhouding tussen Feustel en Wagner niet echt, en ook de sympathie voor deze laatste voor vrijmetselarij verminderde niet. En zo kwamen enkele jaren later de vrijmetselaarsinvloeden ten volle tot uiting in Parsifal. 

Mortier (F.). 'Richard Wagner en de vrijmetselarij.' In: Claes (T.) (ed). Door denken en doen. Essays bij het werk van Ronald Commers. Gent, Academia Press, 2012, pp.173-185.

Voordracht KVHV

Lezing Vrijmetselarij versus Christendom, Gent, 23 oktober 2008. Organisatie van het Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond Gent 

(review letterlijk en volledig overgenomen van hun site

http://gent.kvhv.org/content/2008/10/30/lezing_vrijmetselarij_versus_christendom) (link bestaat niet meer). 

Op donderdag 23 oktober vond in de Epsilon een lezing plaats over vrijmetselarij versus Christendom, gegeven door onze proost E.H. Van de Kerckhove v. Cyriel. Het zaaltje was niet al te groot waardoor er een interactief gesprek mogelijk was. Vele malen werd de spreker bestookt met vragen die meteen van antwoord werden gediend. 

Het uitgangspunt was vrijmetselarij versus Christendom en het woord versus was wel degelijk op zijn plaats, zo bleek uit de informatie die we vernamen. De lezing begon al direct met een tegenstelling. Christendom is een open leer en niet geheim. Bij de vrijmetselarij daarentegen is er de doodstraf voor wie de geheimhouding doorbreekt. Gelukkig beschikte E.H. Van de Kerckhove over voldoende betrouwbare documenten om ons meer inzicht te verschaffen in de Vrijmetselarij. 

Hij ging verder met uitleg te geven over het beeld dat andere mensen hebben over de loges en hun ideologie. Zo ook de mening van paus Leo XIII die schreef over de vrijmetselarij welke hij bestempelde als sekte van de antichrist . 

Vervolgens kwamen de principes aan bod. Het belangrijkste principe was het geloof in het naturalisme, waardoor enkel de vrije moraal, een moraal zonder God, nog overeind blijft bij vrijmetselaars. Het laatste van het eerste deel was hoe de vrijmetselaars over zichzelf denken. Onder meer het boek van Piet Van Brabant werd vermeld. In het boek en dus ook op de lezing werden kenmerken gegeven van de vrijmetselarij. Eén van de belangrijkste kenmerken was het kenmerk ‘vrijheid', wat voor vrijmetselaars wil zeggen: Vrijheid is doen wat men wil, of dat nu goed of slecht is. Hiertegenover staat natuurlijk de Christelijke leer die zegt dat vrijheid zich bewegen in het morele goede is. 

Ook kwam hier de VN aan bod, een product van vrijmetselaars dat nu nog altijd vrijmetselaarsstandpunten inneemt, zoals pleiten voor abortus en anticonceptie. Want hoewel in Artikel 3 van de universele verklaring voor de rechten van de mens wordt gesteld dat eenieder recht heeft op leven, toch promoot UNICEF abortus in derde wereldlanden.

Het tweede deel van de lezing ging over de infiltratie van de vrijmetselaars in de Katholieke Kerk. E.H. Van de Kerckhove maakte hiervoor gebruik van een authentieke bron uit 1965 die hij van een betrouwbaar iemand had verkregen en waarin staat wat vrijmetselaars zeggen over de Kerk. Een element hieruit als voorbeeld: "De Katholieke Kerk heeft van vrijmetselaars een les in tolerantie gekregen". Een tweede document was een lijst van Pecorelli, journalist en zelf vrijmetselaar, waarin 133 namen stonden van vrijmetselaars die binnen het Vaticaan waren, of hoe hard de infiltratie heeft toegeslagen in de hoogste kringen van de Katholieke Kerk.

Onze proost besloot met een gevolg van de vrijmetselarij in onze samenleving: In onze tijd gaat het voortdurend over bewustwording, maar het gaat veel minder over zondebewustwording.