ICHF 2009

Het evenement van het jaar (of moet ik zeggen: van de twee jaar) zit er weer op: de International Conference on the History of Freemasonry, gehouden in de lokalen van de Grandlodge of Scotland in Edinburgh. In de komende posts zal ik uitvoerig verslag geven over deze conferentie, maar ik begin alvast met de abstract van mijn paper die ik op zaterdag 29 mei bracht:

Paper 16c. The conspiracy of Freemasons, Jews and Communists: an analysis of German and French nationalist discourse (1918-1940). Jimmy Koppen, Belgium.
In the aftermath of the First World War everal books and leaflets were published, both in defeated Germany/Austria as in victorious France, in which Freemasonry was called the dark force that caused war and revolution in order to gain supreme power. Publications like Worldfreemasonry-Worldrevolution-Worldrepublic by the autrian politician Friedrich Wichtl or Destrcution of Freemasonry through revelation of its secrets by general Ludendorff became best sellers and were a source of inspiration for emergent Nazism. These notoriuous anti-Masonic authors regarded Freemasonry as the antithesis of the German national identity. The brotherhood itself was at least infiltrated or perhaps even invented by the "International Judaism", as claimed in the Russian Protocolls of the Elders of Sion. On the other side of the Rhine, the same frightening conspiracy theory was put forward by the extreme right catholic priest Ernest Jouin, founder of the Revue Internationale des Sociétés secrètes. From 1912 onwards, Jouin proclaimed in this magazine taht the anti-patriotic attitude of Freemasonry would wooner or later lead to the downfall of France in revolution and decadence. Jouin considered the outcome of war as a Pyrrhic victory and Freemasons and Jews in French politics were tot blame for the tremendous death toll. The magazine and its spokesman had a huge influence on ultra-nationalist and anti-Masonic writers in France and abroad. The visions of both French and German/Austrian anti-Masons paved the way for the anti-Semitic world view of the Nazis, and were the transition of the traditional, Catholic-inspired anti-Masonry to a new level. This paper will discuss resemblances and differences in the nationalist and anti-Masonic discourse during the Interwar period. How did the protagonists analyse Freemasonry and the Nation? How could they involve Communism in their conspiracy theories? And how were they influenced by their sociological or (semi)religious background?

Update: de paper is via deze link te lezen.

Vrijmetselarij in De Essentie

Gisteren werd in Antwerpen de gloednieuwe uitgeverij Luster boven het doopvont gehouden. Haar eerste wapenfeit is de publicatie van een reeks van 12 pockets onder de verzamelnaam De Essentie waarin op 50 pagina's een actueel thema wordt geanalyseerd. Oud-VRT-journalist Walter Zinzen behandelt Oost-Congo, Ivo Belet het Europees Parlement, Annabel Vanroose microfinanciering en Peter Tom Jones de klimaatcrisis. De andere titels met korte inhoud staan op www.essentie.be. De boekjes zijn aan € 6,95 te koop in zowat elke Vlaamse boekhandel of on-line via de uitgeverij. Ondergetekende is met Vrijmetselarij ook in deze reeks terug te vinden. Graag wil ik een aantal mensen bedanken: op de eerste plaats uitgever Marc Verhagen voor de vlotte en zeer professionele samenwerking; het Belgisch Museum voor de Vrijmetselarij, de Brugse werkplaats La Flandre en www.isis-shop.be voor de illustraties; en, zoals steeds, Saskia voor het eindredactiewerk en de kritische opmerkingen. 

Tekst van de achterflap:
Hoewel haar traditie reeds eeuwen teruggaat, weet vrijmetselarij ook vandaag nog veel leden aan te spreken en buitenstaanders te intrigeren. Daarvoor is waarschijnlijk ook de waas van geheimzinnigheid die rond vrijmetselarij hangt deels verantwoordelijk. Wat zoekt een vrijmetselaar in de loge? Hoe verlopen de bijeenkomsten van loges en welke zijn de rituelen en symbolen? Hoe is vrijmetselarij georganiseerd en zijn er verschillende stromingen? En heeft de loge in België inderdaad zoveel invloed als door sommigen wordt beweerd? Jimmy Koppen licht een flinke tip van de sluier op.

Angels and Demons

Illuminati, iemand?

ICHF 2009

De volledige folder van de tweede International Conference on the History of Freemasonry in Edinburgh, tussen 29 en 31 mei, is via www.northernnetworking.co.uk te lezen of rechtstreeks via deze link. Dit is echt het evenement van het jaar en ik tel de dagen af... ik doe dat ook wel omdat ik nog heel wat werk heb aan mijn paper. In de folder sta ik trouwens als "Koeppen" aangeduid maar het gaat wel degelijk om mezelf.

call for papers American Freemasonry

CALL FOR PAPERS – Symposium on American Freemasonry and FraternalismNational Heritage Museum,Lexington, Massachusetts 

New Perspectives on American Freemasonry and Fraternalism – Friday, April 9, 2010

The National Heritage Museum announces a call for papers for its first biannual symposium, “New Perspectives on American Freemasonry and Fraternalism,” to be held on Friday, April 9, 2010 at the Museum in Lexington, Massachusetts. 

The National Heritage Museum is an American history museum founded and supported by Scottish Rite Freemasons in the Northern Masonic Jurisdiction of the United States.  As the repository of the largest collection of American Masonic and fraternal objects, books and manuscripts in the United States, the Museum aims to foster new research on American fraternalism and to encourage the use of its scholarly resources.The symposium seeks to present the newest research on American fraternal groups from the past through the present day.  By 1900, over 250 American fraternal groups existed, numbering six million members.  The study of their activities and influence in the United States, past and present, offers the potential for new interpretations of American society and culture.  Diverse perspectives on this topic are sought; proposals are invited from a broad range of research areas, including history, material and visual culture, anthropology, sociology, literary studies and criticism, gender studies, political science, African American studies, art history, economics, or any combination of disciplines.  Perspectives on and interpretations of all time periods are welcome.
Possible topics include: 

• Comparative studies of American fraternalism and European or other international forms of fraternalism
• Prince Hall Freemasonry and other African-American fraternal groups
• Ethnically- and religiously-based fraternal groups
• Fraternal groups for women or teens
• Role of fraternal groups in social movements
• The material culture of Freemasonry and fraternalism
• Anti-Masonry and anti-fraternal movements, issues and groups
• Fraternal symbolism and ritual
• The expression of Freemasonry and fraternalism through art, music, and literature
• Approaches to Freemasonry – from disciplinary, interdisciplinary, or transnational perspectives; the historiography and methodology of the study of American fraternalism  

Proposals should be for 30 minute research papers; the day’s schedule will allow for audience questions and feedback.Proposal Format: Submit an abstract of 400 words or less with a resume or c.v. that is no more than two pages.  Be sure to include full contact information (name, address, email, phone, affiliation).Send proposals to: Aimee E. Newell, Senior Curator of Collections, National Heritage Museum, by email atanewell@monh.org or by mail to 33 Marrett Road, Lexington, MA  02421. 

 Deadline for proposals to be received is August 15, 2009.  For more information about the NationalHeritage Museum, see www.nationalheritagemuseum.org.  For questions, contact Aimee E. Newell as above, or call 781-457-4144.

Tentoonstelling Hoei

In Hoei loopt er momenteel een tentoonstelling over 200 jaar plaatselijke vrijmetselarij. Het bericht erover stond te lezen op de blog hiram.be. Ik heb vruchteloos het wereldwijde web afgezocht op zoek naar meer info hierover maar zelfs de site van Hoei zelf weet niet meer te vertellen dat dat het om een initiatief gaat van Les Amis de la Parfaite Intelligence. Er bestaat hierover geen persmededeling, geen e-mail of telefoonnummer voor verdere info of enige andere gegevens die meer kunnen zeggen over de organisatie van deze tentoonstelling. De affiche meldt enkel dat Si la loge m'était contée. 200 ans d'histoire maçonnique à Huy van 5 tot 19 april, tussen 12 en 18u te bezichtingen is in de St.-Mengoldkerk, place Verte, achter het stadhuis. Een catalogus (?) door Adrien Lhomme (?) en uitgegeven door de locale Cercle d'Etude Joseph Lebeau is aan € 50 te koop via onder meer www.cale-seche.com. 

A la fin du XVIIIe siècle, Huy est une petite bourgade de 5 000 habitants, implantée sur les rives de la Meuse, entre Namur et Liège. On n'y dénombre pas moins de 17 communautés religieuses et 14 églises. Les remparts sont en ruine. Les trois-quarts de la population sont inscrits au registre des indigents. Et pourtant, la République va élever le statut de Huy au rang de sous-préfecture du département de l'Ourthe.
En 1809, en pleine apogée de l'Empire, des fonctionnaires français, partis de Paris, de Champagne et de Liège, débarquent dans la vieille cité médiévale, érigent les colonnes d'une loge maçonnique et entraînent le peu de bourgeoisie locale dans leur sillage.
C'est le début de deux siècles d'histoire au cours desquels la loge va partager toutes les douleurs et tous les enthousiasmes d'une population en marche vers toutes les libertés modernes.
Tirage numéroté et limité à 500 exemplaires.

Brussels gemetsel

Bijna 10 jaar geleden verscheen er een prachtig boek, waarbij de titel alleen al - Brussel, vrijmetselaars in de stad - deed veronderstellen dat 's lands hoofdstad vol maçonnieke bouwsel en symbolen zou staan. Niets van aan dus: als er al maçonnieke tekens in Brussel aanwezig zouden zijn moeten die bijna met een vergrootglas worden gezocht. 

Wie weet bijvoorbeeld dat het standbeeld van de Franse generaal Belliard - het eerste monument voor een niet-vorst in Brussel - een suptiele maçonnieke hint bevat?

Achter het borstlint van de vrijmetselaar Belliard zit een accaciatak: een spielerei van beeldhouwer Geefs, lid van Les Amis Philanthropes. Niet zo ver daar vandaan - van de Bozar tot de Koninklijke Bibliotheek - staan passer en winkelhaak prominent aanwezig. Enig tijd geleden besliste een of andere nitwit om de hoofdingang van de KB te verleggen van de daarvoor ogenschijnlijk ontworpen inkomhal naar een vies, vuil en vettig hoekje in het park tussen de KB en het Congressenpaleis. Die donkere vlekken op de trappen zijn wel degelijk urine, voor diegene die er nog aan zou twijfelen. Ze zullen waarschijnlijk een zeer logische, praktische en ongetwijfeld politiek zeer verdedigbare reden hebben gehad om de nationale bibliotheek een nieuwe entree te geven. Je kan er wel niet meer na 5 uur 's avonds langs hier naar binnen of buiten en moet dan een deur aan de andere kant van het gebouw gebruiken. De gepensioneerde bibliotheekgangers, een niet onbelangrijk deel van het vorserspubiek, krijg je anders niet meer na 5 uur door het park. Niet dat dit alles iets met de foto's hier te maken heeft, maar het bood mij even de gelegenheid enige afbrekende kritiek op d'Albertina te ventileren. Maar terug naar de passer en winkelhaak: doordat de ingang van de KB nu daar is, valt het nog meer dan anders op. Je zou dus de neiging hebben om wel degelijk een maçonniek symbool aan te duiden. Maar niet te vlug: de figuren errond lijken mij niet meteen iets met de Koninklijke Kunst te maken te hebben: wel met andere kunsten. Er is in de loges wel enige theatraliteit merkbaar, maar ik denk dat het te ver zou gaan toneelmaskers als vaste regalia te bestempelen. Vandaar: onderstaande sculptuur stelt eerder de muzen voor dan de maçons.  

Terug naar boven nu. Het Warandepark, met wandelpaden in de vorm van een gigantische passer, is één van de hardnekkigste maçonnieke mythes. Ook hier: niets met vrijmetselarij te maken. De aanleggers van het park lieten zich aan het einde van de 18e eeuw inspireren door de 'mode' om in urbanistiek zoveel mogelijk geometrisch te denken. Het Koningsplein is uit dezelfde periode: alles mooi afgeleid en op elkaar afgestemd. Kijk trouwens eens op google earth naar de tuinen van het kasteel van Versailles: daar ga je ook passers, schietloden, waterpassen en andere werktuigen in het patroon terugvinden. In 1991 liet een kunstenaar zich wel door de vermeende maçonnieke achtergronden van het Warandepark inspireren toen hij op de muur aan het Paleizenplein het letterwoord VITRIOL liet installeren (en LOIRTIV aan de andere zijde). Dit staat voor visita interiora terrae rectificando invenies occultum lapidem of vrij vertaald: zoek de duistere steen in het binnenste van de aarde - of nog vrijer vertaald: ken uzelf. VITRIOL komt als letterwoord al eens voor in het reflectiekabinet, de ruimte waar de profaan zijn 'filosofisch testament' schrijft vlak voor diens inwijding tot leerling. 

Naar de Université Libre de Bruxelles dan. Solboschcampus, Rooseveltlaan, vlak voor het Paul-Emile Janson auditorium. Dit is wel een echte maçonnieke verwijzing. Les Amis Philanthropes schonk dit kunstwerk aan de ULB ter gelegenheid van haar 150e verjaardag. Het was immers in die loge dat Pierre-Théodore Verhaegen in 1834 met onmiddellijk succes opriep een vrije universiteit op te richten als reactie op het katholiek initiatief in Mechelen (dat een jaar later naar Leuven verhuisde en sindsdien bekend staat als de KULeuven).

De offspring van de ULB, de Vrije Universiteit Brussel, heeft niet zo een monument. Er zijn wel een aantal symbolen aanwezig in de 'kuif' van het rectoraat, ontworpen door Renaat Braem (Gebouw M, door connaisseurs ook wel 'de sigaar' of 'caprice des dieux' genoemd en andere, niet altijd flatterende bijnamen). Allemaal voor interpretatie vatbaar, maar niets expliciets bedoeld. Jammer, niet!