Alles over vrijmetselarij en genootschappen: geschiedenis, reviews, weblinks.
Posts tonen met het label Grootoosten van Frankrijk. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Grootoosten van Frankrijk. Alle posts tonen

donderdag 8 januari 2015

Charlie Hebdo

Naar aanleiding van de afschuwelijke aanslag op de kantoren van Charlie Hebdo gisterenmiddag, kwamen 10 Franse Obediënties met volgende, gezamelijke verklaring naar buiten: 


"Je suis Charlie". Communiqué des obédiences maçonniques.

COMMUNIQUE DE PRESSE


 Une attaque contre les principes fondamentaux de la République


 Les obédiences maçonniques signataires condamnent avec la plus extrême vigueur l’horrible attentat commis, ce jour, contre le Journal Charlie Hebdo.


 Les auteurs de ces crimes lâches et barbares ont commis l’impensable contre la démocratie, contre les valeurs de la république française et contre la laïcité qui en est l’un des fondements.


 Les francs-maçons et les francs-maçonnes rappellent leur indéfectible attachement et leur engagement à défendre, en toutes circonstances, la liberté d’expression, en particulier la liberté de la presse et la liberté absolue de conscience.


 Nos amis de Charlie Hebdo sont morts parce qu’ils étaient des consciences libres,parce qu’ils croyaient en la grandeur de la conscience humaine, parce qu’ils étaient sans peur pour défendre leurs idées.


 Nous leur devons de prouver que leurs combats, pour les valeurs que nous partageons, seront poursuivis avec la même détermination


Grand Orient de France


Grande Loge de France


Fédération Française du Droit Humain


Grande Loge Féminine de France


Grande Loge Traditionnelle et Symbolique Opéra


Grande Loge Mixte de France


Grande Loge Mixte Universelle


Ordre initiatique et Traditionnel de l’Art Royal


Grande Loge des Cultures et de la Spiritualité



Grande Loge de l’Alliance Maçonnique Française



Opmerkelijk ook dat de officiële twitteraccount van het Grootoosten van Frankrijk al rond 13u00, nauwelijks een uur na de aanslag, haar steun aan de nabestaanden uitsprak. Van de reguliere Grande Loge nationale française is er voorlopig nog geen reactie. 

woensdag 25 juni 2014

Vrijmetselarij in Frankrijk: actuele cijfers.

De alwetende François Koch poste op 19 juni op zijn Lumière-blog een totaalbeeld van de Franse vrijmetselarij. Alle cijfers zijn afkomstig van de koepels zelf. In welke mate de cijfers waarachtig zijn is een andere zaak. Rekening houdend met dubbele lidmaatschappen en afrondingen zal het totaalcijfer waarschijnlijk lager zijn dan de voorgestelde 175.000. Op een termijn van 5 jaar is dit een opmerkelijke stijging van 9%. Maar opgepast: sommige koepels zijn nagenoeg stabiel gebleven, zoals de Loge nationale française en het Grootoosten van Frankrijk, deze laatste met een stijging van 1,6%, terwijl de Grande Loge Mixte de France spectaculair toegenomen is met maar liefst 49%. Daartegenover staat de virtuele ineenstorting van de (voormalig) reguliere Grande Loge nationale française met een terugval van 39%. Dit is te wijten aan de paleisintriges bij de GLNF, resulterend in het verlies van de internationale reguliere erkenning door de United Grand Lodge of England. De andere percentages zijn eveneens opmerkelijk: Grootloge van Frankrijk (regulier) + 11,3%; Droit Humain + 7,6%; Vrouwengrootloge + 9,4%; Grande Loge traditionelle et symbolique Opéra (regulier) + 17,5%; Grande Loge mixte universelle - 3,4% en Vrouwengrootloge van Memphis-Misraïm + 8,3%. 
Wat zegt dit? Dat enerzijds de ineenstorting van de GLNF geen terugval van de Franse reguliere vrijmetselarij betekende: de broeders hebben zich gewoon bij werkplaatsen van andere reguliere koepels aangesloten. Zowel de Franse Grootloge als de 'Opera'-Grootloge en de LNF zijn aangesloten bij de reguliere maar (nog) niet internationaal erkende Confédération Maçonnique de France. Anderzijds zijn het vooral de gemengde of feminiene vrijmetselaarskoepels die het sterkst groeien. Kleine, niet onbelangrijke kanttekening: met uitzondering van de reguliere koepels zijn alle adogmatische koepels gemengd, met uitzondering van de Vrouwengrootloges. Is dit een trend die ook naar België zal overwaaien?
Hier volgt de volledige lijst:
  1. Grootoosten van Frankrijk (GODF): 50.000 broeders, 1300 zusters.
  2. Grootloge van Frankrijk (GLDF) (regulier, lid van de Confédération Maçonnique de France): 33.000 broeders.
  3. Grande Loge nationale française (GLNF) (regulier, was tot 2013 als enige door de United Grand Logde of England erkend): 25.500 broeders.
  4. Franse Federatie van Le Droit Humain (DH): 11.390 zusters, 5610 broeders, totaal van 17.000 leden
  5. Grande Loge de l’Alliance maçonnique française (GLAMF) (regulier, ontstaan in 2012 uit een scheuring met de GLNF): 14.700 broeders
  6. Vrouwengrootloge van Frankrijk: 14.000 zusters
  7. Grande Loge mixte de France (GLMF): 2.200 zusters, 2.700 broeders.
  8. Grande Loge traditionnelle symbolique Opéra (GLTSO) (regulier, lid van de CMF): 4.700 broeders.
  9. Grande Loge européenne de la Fraternité universelle (GLEFU): 560 zusters, 1840 broeders, totaal 2.400 leden.
  10. Grande Loge mixte universelle (GLMU): 730 zusters, 670 broeders, totaal 1.400 leden. 
  11. Grande Loge féminine de Memphis-Misraïm (GLFMM): 1.300 zusters
  12. Ordre initiatique de l’Art royal (OITAR) : 600 zusters, 600 broeders.
  13. Grande Loge traditionnelle (et moderne) de France (GLTF) (regulier): 1.100 broeders.
  14. Grand Prieuré des Gaules (GPDG) (regulier, met nadruk op de riddergraden): 1.000 broeders.
  15. Grande Loge des cultures et des spiritualités (GLCS): 300 zusters, 600 broeders.
  16. Grande Loge symbolique de France (GLSF): 260 zusters, 290 broeders, totaal 550 leden.
  17. Grande Loge française de Memphis-Misraïm (GLFrMM): 125 zusters, 375 broeders.
  18. Loge nationale française (LNF) (regulier en lid van CMF): 350 broeders.
  19. Grande Loge indépendante de France (GLIF): 300 broeders.
  20. Grande Loge initiatique souveraine des rites unis (GLSRU): 125 zusters, 155 broeders, totaal 280 leden.
  21. Grand Orient traditionnel de Méditerranée (GOTM): 60 zusters, 130 broeders.
  22. Grande Loge nationale indépendante et régulière pour la France, les DOM et les TOM (GLNR) (regulier): 100 broeders.

vrijdag 2 mei 2014

Herdenking van de Commune van Parijs

Gisteren, 1 mei, organiseerden de Grootste Franse Obediënties een herdenkingsmoment op de Parijse begraafplaats van Père Lachaise. Daarbij werd hulde gebracht aan de vrijmetselaars-communards die in 1871 het leven lieten. In de nadagen van het revolutionair bestuur van Parijs werden meer dan 100 'communards' op Père Lachaise gefusilleerd. De herdenking wordt al enige tijd op 1 mei gehouden, en is het initiatief van het Grootoosten van Frankrijk, maar bijgetreden door de andere Obediënties. Over de rol van vrijmetselaars binnen de Commune lopen de meningen onder historici uiteen. 
Het tijdschrift Franc-Maçonnerie publiceerde alvast op haar Facebookpagina onderstaande foto. Centraal staat GODF-Grootmeester Daniel Keller. 

source: fm-mag.fr

Onder meer de plechtigheid van 1 mei 2009 is te bekijken op YouTube:

woensdag 2 april 2014

Manuel Valls

Terwijl de Vlaamse kranten vandaag eigenlijk alleen maar aandacht hebben voor de terugkeer van Ségolène Royal in de Franse regering - de ex-partner van president François Hollande voor wie het vergeten zou zijn - heeft de om geen primeur verlegen zittende François Koch ander nieuws te melden. Op zijn blog Lumière, gekoppeld aan het Franse tijdschrift L'Express, kondigt Koch de benoeming van de nieuwe premier Manuel Valls aan als 'goed nieuws voor het Grootoosten van Frankrijk'. Valls is, volgens Koch, lid van een GODF-loge sinds 1994, maar eigenlijk komt hij al meer dan tien jaar niet meer naar de zittingen. Hij is wel steeds zijn lidgeld blijven betalen. Ook staat hij in nauw contact met Alain Bauer, voormalig Grootmeester van het GODF en voormalig adviseur van president Sarkozy. Ook de nieuwe minister van Arbeid en de behouden minister van Defensie (al op post onder Jean-Marc Ayrault) behoren tot het GODF.

woensdag 10 juli 2013

Daniel Ligou (1921-2013)

Op 8 juli overleed Daniël Ligou op 92-jarige leeftijd. Ligou was historicus en  emeritus van de universiteit van Dijon. Al in 1972 schreef Ligou in Sur l'histoire de la Franc-Maçonnerie. Une 'maçonologie' scientifique est-elle possible? over de kansen en valkuilen waarmee de wetenschapper werd geconfronteerd wanneer hij zich aan een onderwerp als vrijmetselarij zou wagen. Daarnaast verzorgde Ligou ook een Franse vertaling en annotatie van de Constituties van Anderson. Hij schreef ook een twee volume tellende Histoire des Francs-Maçons en France (minder goed dan het vergelijkbaar wekr van Pierre Chevalier) maar was echter vooral bekend omwille van het vuistdikke Dictionnaire de la Franc-Maçonnerie, dat onder zijn hoofdredactie in 1974 voor het eerst verscheen, en waarvan nog in 2006 een nieuwe editie werd uitgegeven. Samen met de in 2002 verschenen Encyclopédie de la Franc-Maçonnerie van Eric Saunier vormt het Dictionnaire een wetenschappelijk standaardwerk met honderden lemma's over de (internationale) geschiedenis van de vrijmetselarij. Ligou was lid van een werkplaats onder het Grootoosten van Frankrijk. 

woensdag 19 juni 2013

Priester en vrijmetselaar (2)

Christian Laporte van La Libre Belgique (niet langer van Le Soir, zoals verkeerdelijk wordt vermeld) schreef vandaag een opiniestuk voor deredactie.be. Hierin geeft hij zijn mening over de kwestie-Vesin - de priester uit de Franse Alpen die 'betrapt' werd als vrijmetselaar. 
Met de tekst is vanalles mis. Ze is duidelijk eerst in het Frans opgesteld en daarna in het Nederlands vertaald, wat de bizarre verwijzing naar de 'Grote Reguliere Loge van België' verklaart. Ook klinken bepaalde uitdrukkingen nogal eigenaardig, zoals "supporter van de 'mariage pour tous'", waarmee de vertaler eigenlijk bedoelt: aanhanger van het openstellen van het huwelijk voor personen van hetzelfde geslacht. Sinds wanneer wordt trouwens 'détail' met een accent geschreven? Het is ook jammer dat er melding wordt gemaakt van 'Blog Maçonnique', terwijl het gewoon hiram.be moet zijn. 
Maar goed, wat wil Laporte met dit opiniestuk aantonen?
Om te beginnen omschrijft hij het Grand Orient de France als per definitie de meest antireligieuze Obediëntie. Daaruit zou je afleiden dat de andere Franse Obediënties waarschijnlijk ook antireligieus zijn, maar dan toch in mindere mate. Daaruit volgt wat verder het vergelijk dat ook het Grootoosten van België de meest antiklerikale in haar soort is. In die mate dat er geen bruggen tussen Kerk en vrijmetselarij in dit land mogelijk zijn. Dat klopt niet. Denk alleen al aan de (maçonnieke) bijeenkomsten waar kardinaal Danneels en de bisschop van Gent aanwezig waren. 
Vervolgens gaat het opiniestuk richting vervolgingen door de nazi's. Dit is een op zijn minst bizarre wending. Het klopt wel allemaal: er was inderdaad een klandestiene werkplaats in het kamp van Esterwegen, waar er een 'deal' was tussen de daar ondergebrachte vrijmetselaars (waaronder de Gentse liberale politicus, journalist en verzetsman Henri Story) en enkele pastoors. 
Ten slotte herinnert Laporte zich de standpunten van Piet Van Brabant, die hij vooral als collega-journalist - Van Brabant was bij Het Laatste Nieuws - heeft gekend. Van Brabant wordt hier afgeschilderd als een groot humanist. Mogelijk is dit een terechte omschrijving. Maar opnieuw krijg je daardoor de indruk dat zij, die niet onder de koepel van de RGLB vallen, dat niet zijn - en dus behoren tot het 'antiklerikale' GOB. 
Conclusie: dit opiniestuk leidt nergens naar. Zowel qua stijl als inhoud is het in één woord samen te vatten: bizar.


De volledige weergave volgt hier:


Op een of andere (rare) uitzondering na hebben, voor wat ik daarvan kon volgen, de Vlaamse media heel weinig belang gehecht aan de onverwachte “coming out” van Pascal Vesin, de pastoor van een parochie van Megève, in de Franse Alpen.
Langs franstalige kant werd dat nieuws veel meer onder de schijnwerpers gebracht. En ook bekommentarieerd zowel op sommige katholieke websites als op de zeer interessante Blog Maçonnique die op een heel objectieve manier door Jiri Pragman, een Belgische journalist-vrijmetselaar gerund wordt - en dat ik dus aanraad indien U serieuze informatie zoekt over de “kinderen van Hiram” en geen gezever “à la Dan Brown”...

Supporter van de “mariage pour tous”
Maar beeldt u in, als gelovige... dat uw pastoor bij de Loge zit. En dan nog bij de meeste anti-religieuze of in elk geval anti-katholieke obedïentie...de Grand Orient de France waar ze volgens sommigen elke ochtend een priester in hun sandwich steken!

Belangrijk détail: die zeer populaire zielenherder beleefde zijn dubbele identiteit zonder problemen maar hij werd verklikt door een betere (?) katholieke parochiaan die het blijkbaar niet kon verteren dat de priester ook buiten zijn eigen tempel zich in vraag stelde en zijn steentje bijbracht voor een betere samenleving.

Natuurlijk kwam dat nieuws moeilijk over bij de Franse katholieken nadat het homohuwelijk door de Assemblée nationale gestemd werd. En des te meer omdat Pascal Vesin heel kritisch was tegenover de hierarchie van zijn Kerk...maar toch...

Bruggen bouwen...
In Franstalig België, staan er ook nog steeds hoge muren tussen de Kerk en de verschillende federaties van vrijmetselaars. Zeker en vast omdat de belangrijkste tussen hen, het Grootoosten van België ook de meeste antiklerikale is...

Nochtans denkt een bruggenbouwer zoals uw dienaar dat het mogelijk moet - en kan - zijn te dialogeren tussen mannen (en vrouwen) van goede wil. Onder andere voor de heel goede reden dat al degenen die zich voor een goede samenleving inzetten ook dezelfde vijanden hebben. Tja, de extremisten, van uiterst links zowel als die van uiterst rechts houden niet veel van de denkers van deze wereld die het lot van hun medeburgers willen verbeteren. Zowel in de communistische als in de fascistische regimes werden ze allemaal buiten spel gesteld. Uitgeschakeld in alle betekenissen van het woord...

Zich verzetten in de kampen
Nihil novi sub sole... In de concentratiekampen van de Nazi's werden zowel de ene als de andere opgesloten en het was hetzelfde in de Goelag. En veel van hen kwamen nooit terug. 
Maar zelfs in de duisternis van het Dritte Reich werd het onmogelijke mogelijk en overwon het licht/Licht de zwartste machten: in het kamp van Esterwegen werd een loge gesticht die niet voor niets “Liberté chérie” als naam nam...

Terwijl de logebroeders vergaderen in het geheime atelier bewaakten de katholieke medegevangenen de omgeving. En het tegenovergestelde was ook waar toen deze laatste eer betoonden aan hun God tijdens een mis waar heel kleine stukjes van wat normaal brood moest zijn gewijd werden.

Eerlijk gezegd weet ik niet of bij ons in België ook veel logepastoors rondlopen maar het zou me niet verbazen dat zowel overtuigde katholieken als pure vrijzinnigen daar positief over denken. Dat is een beetje de alchimie van dit land waar een Edouard Froidure met een Arthur Haulot in dezelfde kerkers belandden...

Om het dan toch over een Vlaamse logebroeder te hebben, zou ik nog even de nadruk willen leggen op mijn ontmoetingen met de grote journalist en ook grote vrijmetselaar Piet Van Brabant. Ik kende zijn heel scherpe pen over onze communautaire palabers en de domme taaloorlog in de Rand en in Brussel maar ontdekte een grote humanist die naar mij toe kwam als een ambassadeur van de Grote Reguliere Loge van België, niet om mezelf te overtuigen van zijn eigen gelijk maar om sommige essentiële waarden te delen...


copyright deredactie.be 

maandag 17 juni 2013

Franse reguliere confederatie

Afgelopen vrijdag 14 juni werd er een nieuwe stap gezet in de oprichting van een Franse confederatie van obediënties. Je zou zeggen: een Franse versie van Lithos, maar dan met dat verschil dat het niet zal gaan om een verzameling van autonome werkplaatsen - maar van (reguliere) koepels. Nu ja, 'regulier' moet tussen aanhalingstekens worden geplaatst. In ieder geval stemde alvast 89% van de afgevaardigden van de Grande Loge de France (GLDF) voor toetreding tot de (nog naamloze) confederatie, die in totaal meer dan 1600 loges met 50.000 leden zal samenbrengen. Hiermee komt de confederatie, qua ledenaantal, op gelijke voet met het Grootoosten van Frankrijk. De Grootloge van Frankrijk beschouwt zichzelf als regulier omdat zij alle principes van regulariteit, zoals vastgelegd door de UGLE in 1929, opvolgt - met uitzondering van dit van de Opperbouwmeester. Die blijft vrij te interpreteren. Van volledige regulariteit kan dus geen sprake zijn. Bovendien mag de Grande Loge de France niet worden verward met de Grande Loge Nationale Française, die wél alle kenmerken van regulariteit volgt, maar die haar internationale erkenning enige tijd geleden is kwijtgespeeld. 
De tweede poot van de nieuwe confederatie wordt gevormd door de Grande Loge de l'Alliance Maçonnique Française, die zelf nog maar officieel bestaat sinds 28 april 2012. Deze koepel is explosief groeiend: ze telt nu 600 werkplaatsen en er wordt verwacht dat tegen einde 2013 het totaal ledenaantal ongeveer 18.000 gaat zijn - een vervijfvoudiging op anderhalf jaar tijd! Deze cijfers zijn te begrijpen omdat de GL-AMF uit een scheuring met de Grande Loge Nationale Française is ontstaan, nadat deze haar erkenning door de UGLE was verloren. 
De derde partner is de Grande Loge Traditionelle et Symbolique Opéra, die ook  uit een scheuring met de GLNF is ontstaan, maar dan al in 1958. De GLTSO is een middelgrote Obediëntie met 300 loges en 4500 leden. Ook zij beschouwt zich al zijnde regulier, zonder evenwel internationaal erkend te zijn. Al in 2000 vonden de GLTSO en de GLDF elkaar in de Conféderation des Grande Loges Unies d'Europe - een samenwerkingsverband tussen reguliere, maar niet door de UGLE erkende koepels.  
De vierde en laatste partner is de Grande Loge Indépendante de France, die - verrassing, verrassing - ook regulier is. De GLIF werd in september 2012 boven de doopvont gehouden en heeft nu een 230-tal leden. 
Het samenkomen van de vier koepels was te verwachten omdat de UGLE dan wel de erkenning van de GLNF heeft ingetrokken, maar geen 'opvolger' heeft aangeduid. Bijgevolg is de reguliere vrijmetselarij in Frankrijk niet officieel aanwezig. Nog opmerkelijk is dat de confederatie geen melding maakt van de  (kleine) Loge Nationale Française, die als reguliere koepel vorig jaar nog, samen met de GLDF, de GL-AMF, de GLTSO en de GLIF, een perscommuniqué ondertekende waarin zij zich als vertegenwoordigers van de Franse reguliere vrijmetselarij voorstelden. 
Hoe dan ook: de nieuwe confederatie laat toe dat er onderling bezoekrecht is. Met andere woorden: een lid van de GLDF mag een zitting van een GLIF-werkplaats bijwonen. Of dat bezoekrecht ook geldt voor de 'irregulieren', zoals het Grootoosten van Frankrijk, blijft in het midden. Daarover werd geen expliciete uitspraak gedaan. 

dinsdag 28 mei 2013

Priester en vrijmetselaar

De Franse media is de afgelopen week enigszins in beroering geweest door het ontslag van een priester omwille van zijn logelidmaatschap. Pascal Vesin, pastoor van Megève in het departement Haute-Savoie (dat is vlak tegen de Zwitserse grens en niet zo ver van Genève), werd door de bisschop van Annecy bedankt voor de bewezen diensten. Dit werd op 24 mei officieel door het bisdom meegedeeld, daarbij wijzend op het feit dat de priester weigerde zijn logelidmaatschap te verzaken. De man was trouwens al sinds 2001 bij een werkplaats van het Grootoosten van Frankrijk aangesloten, en pas onlangs was de bisschop, via een anonieme tip, op de hoogte gesteld. 
Je zou haast denken dat dit soort toestanden niet meer voorkwamen. Uiteraard, stricto senso kan een praktiserend katholiek - laat staan een priester - geen vrijmetselaar zijn. Dat is al zo sinds de afkondiging van het Canoniek Wetboek van 1917 (als we even alle voorgaande pauselijke veroordelingen van de vrijmetselarij achterwege laten). Hoewel de letterlijke verwijzing naar de vrijmetselarij verdween met de aanpassing van het Wetboek in 1983, bleef de essentie ervan - aldus kardinaal Ratzinger - behouden. 
De zaak werd opgepikt door Le Soir op 25 mei, waarbij de mening van Rik Torfs werd gevraagd - die exact hetzelfde antwoorde als waar ik hierboven naar verwees. Le Soir zelf voegde er aan toe dat de situatie van de priester extra moeilijk was omdat het Grootoosten nu eenmaal 'atheïstisch' was. Op zich is dat een verkeerde veronderstelling. 'A-dogmatisch' is nu eenmaal niet hetzelfde als 'atheïstisch'. Er volgde ook een reactie van GODF-Grootmeester José Gulino: voor hem is er geen probleem, alleen slaagt de bisschop er niet in om dit specifiek standpunt van de priester te begrijpen.

Update 3 juni:
Roger Dachez, een van de bekendste Franse historici van de vrijmetselarij, lid van een werkplaats onder de Loge Nationale Française en voorzitter van het Institut Maçonnique de France, gaf op vraag van het Centro Ibérico de Estudios Masónicos een reactie op de affaire-Vesin. De reactie, in interviewvorm, verscheen op de facebookpagina van het CIEM en staat letterlijk en integraal hieronder weergegeven. 

La décision de l’Église de démettre le père Vesin de ses fonctions vous surprend-elle ?

« Oui et non. Oui, parce que c’est un fait rare. Je n’ai pas mémoire en France d’un cas de curé obligé publiquement de faire le choix entre son appartenance maçonnique et l’église depuis l’après-guerre. Non, car c’est en parfaite conformité avec la position officielle de l’église. »

Quelle est-elle ?

« Elle a beaucoup évolué en 300 ans. L’église a presque toujours condamné la franc-maçonnerie. La première bulle papale d’excommunication des francs-maçons date de 1738. Clément XII estime alors que le fait de faire travailler ensemble des gens de confessions différentes est dangereux pour l’Église. Il n’est pas à cette époque question d’anticléricalisme ou d’athéisme. »

Croyance et franc-maçonnerie sont-elles inconciliables ?

« Bien sûr que non. Au tout début de la franc-maçonnerie ; être franc-maçon c’est être croyant. Dans les pays anglo-saxons protestants où la franc-maçonnerie est née, le terme “liberté de conscience” signifie “liberté de choisir sa religion”. Ce n’est qu’en France, au milieu du XIXe siècle, que la franc-maçonnerie est majoritairement devenue républicaine et anticléricale, principalement pour des raisons politiques. »

Est-ce le cas ailleurs dans le Monde ?

« Pas du tout. La très grande majorité des francs-maçons dans le monde sont croyants. La France est une exception incroyable avec des obédiences croyantes et d’autres “libérales”, acceptant croyants et non-croyants, au premier rang desquelles le Grand Orient de France. La France est le seul grand pays catholique où la franc-maçonnerie n’a pas été persécutée par l’Inquisition après la bulle de Clément XII. Tout ça grâce à une lutte d’influence entre le roi de France et le parlement de Paris, dominé par les jansénistes, qui a refusé d’enregistrer le texte du Vatican. Il n’a donc jamais été appliqué, contrairement à ce qui s’est passé en Espagne, en Italie ou au Portugal. C’est ce qui a permis à la franc-maçonnerie de croître et prospérer de manière particulière en France.. »

Pourquoi les francs-maçons français se sont-ils éloignés de l’église ?

« Au XIXe siècle, les gouvernements autoritaires se sont succédé avec le soutien de l’église. Il n’y avait pas alors de parti politique. À cette époque, le seul espace où les esprits libres pouvaient s’exprimer, c’était la franc-maçonnerie. Au milieu du XIXe, s’est alors développé dans les loges du Grand Orient un mouvement général républicain et anticlérical. C’est le début d’un combat sans merci qui a entraîné une nouvelle vague de condamnations contre les prétendus “conspirateurs francs-maçons qui voulaient détruire l’église”. Ce qui a laissé des traces, notamment la thèse du “complot judéo-maçonnique” qui s’est développée sous l’Occupation. »

L’Église catholique n’a-t-elle jamais infléchi sa position ?

« On l’a cru en 1983, lors de la publication du nouveau code de droit canon, dans lequel l’excommunication des francs-maçons avait été supprimée. Cela faisait suite à plusieurs années de débat, après Vatican II. Mais Joseph Ratzinger, futur Benoît XVI et alors préfet de la congrégation pour la doctrine de la Foi, s’est exprimé sur le sujet, indiquant que s’il n’était plus question d’excommunication, l’appartenance à la franc-maçonnerie restait un pêché grave qui interdisait l’accès à la sainte communion. »

Encore une condamnation donc…

« Oui, mais encore une fois, la position de l’église change. Le cardinal reconnaît en 1985 que la franc-maçonnerie accueille dans ses rangs des catholiques et chrétiens sincères, qu’elle possède une dimension spirituelle, mais que l’église reste la seule voie de Salut. Selon lui, pour une âme catholique, il y a un risque de concurrence entre la franc-maçonnerie et la fidélité à la sainte Église. »

Ces multiples condamnations empêchent-elles les chrétiens d’adhérer à la franc-maçonnerie ?

« Non. Au XVIIIe siècle, les chrétiens et les ecclésiastiques étaient nombreux en loge. Après le tournant anticlérical du XIXe siècle, les prêtres et les évêques se sont faits plus rares, mais il y en a toujours aujourd’hui. Le simple croyant attache peu d’importance à ces condamnations, d’autant que peu d’évêques font réellement la chasse aux francs-maçons. C’est plus délicat pour un ecclésiastique. En particulier au Grand Orient.»

Pourquoi ?

« Un prêtre est soumis à l’autorité du Vatican et c’est lui qui consacre les saintes espèces pour la communion. Il y a donc incompatibilité entre ces fonctions et la position officielle de l’église. Les prêtres en franc-maçonnerie, c’est le dernier tabou pour l’église. »

L’exclusion du père Vesin est donc logique…

« Elle est cohérente avec la position officielle de l’église qui s’est durcie depuis le pontificat de Benoît XVI. Mais le fait d’avoir un prêtre, qui est également franc-maçon, qui assume sa situation et qui ne veut abandonner ni son ministère, ni son appartenance, montre que le cardinal Ratzinger avait peut-être tort et qu’il n’y a pas forcément d’incompatibilité ou de concurrence entre la Foi et la franc-maçonnerie. Je pense que cette exclusion spectaculaire est plus liée à un durcissement actuel de la doctrine catholique. »

Vous faites un lien entre l’affaire Vesin et l’actualité ?

« Un lien indirect. Mais on voit bien à travers la lutte contre le mariage pour tous que les positions de l’église se durcissent. Il y a d’ailleurs eu une tentative d’occupation du siège du Grand Orient à Paris par des militants extrémistes. C’est un contexte général. L’église, malmenée en Europe, se tourne aujourd’hui vers de nouveaux publics, comme l’Amérique du Sud, l’Afrique subsaharienne et l’Asie du Sud-Est. Des zones où le catholicisme est en concurrence avec l’Islam, souvent radical et les protestants évangélistes. Face à eux, l’église croit devoir s’aligner sur une ligne dure.»

Le père Vesin serait donc une victime collatérale du contexte général ?

« Je pense que le message symbolique envoyé par l’église est qu’elle ne tolère plus de “pas de côté”. Cela traduit une volonté de reprise en main idéologique. Je pense qu’on va vers un recul des idées dans les prochaines années. Un retour à la Règle beaucoup plus profond. Une sorte de message envoyé aux fidèles du monde entier, plus qu’aux catholiques européens que ce “scandale” ne scandalisera pas le moins du monde. Et fera même rire, pour la plupart.


maandag 28 januari 2013

betoging Parijs, 27 januari

Enkele weken na de grote Parijse manifestatie tegen het homohuwelijk volgde op zondag 27 januari de pro-betoging, zij het wel met een beperktere opkomst. Waarom die lager lag valt enigszins te verklaren, zoals het opiniestuk van De Morgen dat ook stelde. Tussen die 125.000 en meer betogers bevond zich ook de - in onze ogen - opmerkelijke aanwezigheid van vrijmetselaars, die met kraag- en borstlinten geen twijfel over hun - ahum - 'geaardheid' lieten verstaan. Meer nog, de Grande Loge Mixte Universelle verscheen er zelfs met een spandoek. De GLMU, ontstaan in de jaren 1970 uit een afsplitsing van het Franse Le Droit Humain, had haar leden opgeroepen om mee te betogen, zowel in Parijs op zondag als in Lyon op zaterdag 26 januari. Op haar website staan enkele sfeerbeelden. Eerder al had de GLMU met een persbericht kenbaar gemaakt dat het huwelijk voor iedereen open moest staan. Naast de gemengde vrijmetselarij waren eveneens vertegenwoordigers van andere Franse Obediënties aanwezig. Het Grootoosten van Frankrijk verspreidde afgelopen vrijdag nog een communiqué aan haar leden dat het hen vrij stond om mee op te stappen, al dan niet met hun meesterlinten. Een van de manifestanten was, niet geheel onverwacht, Olivia Chaumont, die als transseksueel danig wat opschudding veroorzaakte in het mannenbastion van de GODF.
Een korte impressie, met foto's, staat op de 'maçonnieke' blog van L'Express. Echt wereldschokkend is dit niet: de Franse vrijmetselarij neemt wel vaker actief en zichtbaar deel aan manifestaties.

donderdag 17 januari 2013

Masonica 2013



In Frankrijk bestaat al langer de traditie van 'maçonnieke boekenbeurzen', en het is nu voor het eerst dat dit initiatief naar Brussel overwaait. Op zondag 21 april wordt in de Lakensestraat 73-75 in Brussel - dat is op het adres van het Belgisch Museum van de Vrijmetselarij en de hoofdzetel van het Grootoosten van België - dit evenement georganiseerd dat open staat voor het grote publiek. De organisatie ligt grotendeels in handen van Jiri Pragman, de man achter hiram.be, de meest gelezen Franstalige blog over vrijmetselarij. Bekende auteurs uit het domein van vrijmetselaarsboeken zoals Philippe Benhamou (La franc-maçonnerie pour les nuls), Irène Mainguy (die vooral over symboliek publiceerde en verbonden is aan de bibliotheek van het Grootoosten van Frankrijk) en Jean Van Win (vooral bezig met de hogere graden). Zowat alle aanwezige auteurs zijn Franstalige of afkomstig uit Frankrijk, met  uitzondering van Ronald Commers en Karel Musch - die bij de Nederlandse maçonnieke uitgeverij Fama publiceert. Dit is misschien jammer: ik had er graag ook Frank De Fever of Andries Van den Abeele bij gezien, of misschien zelfs enkele andere Nederlandse auteurs. De organisatie wil bovendien de auteurs van zo recent mogelijke uitgaven bij elkaar brengen. Er is recent wel wat in het Nederlands geschreven, maar vaak gaat het daarbij om interne publicaties en boeken die enkel maar in maçonnieke middens te verkrijgen zijn, weerhouden van profane ogen.
Bekijken we de (maçonnieke) boekenmarkt louter objectief dan zijn nog steeds de best gedocumenteerde publicaties van Franstalige origine. Ze zijn ook al lang het stadium van de 'betutteling' voorbij  waar je als auteur precies telkens de noodzaak voelt om de lezer nogmaals van a tot z uit te leggen wat vrijmetselarij. En zo kom je nooit tot echte diepgang - met de gelukkige uitzondering van Commers en De Fever. Bovendien zijn meerdere boeken in het Nederlandstalig domein vertalingen zonder rekening te houden met de specificiteit van de Belgische (en Vlaamse) vrijmetselarij. 
De organisatie van de boekenbeurs van 21 april - Masonica 2013 - beschikt over een bijzonder goede website, en kon nu al rekenen op belangstelling van de pers. La Libre Belgique maakte er al melding van op 14 januari. 
Ondergetekende gaat op de dag zelf maar eventjes te plaatse kunnen zijn. Het is dan ook Erfgoeddag waaraan voorrang wordt gegeven. 

De toegang bedraagt 5 euro of 8 euro wanneer dit met een museumbezoek wordt gecombineerd. Deuren openen om 9u. Alle info op www.masonica.be. 



Une Journée du livre maçonnique

Christian Laporte
Mis en ligne le 14/01/2013
Les maçons belges franchissent une nouvelle étape dans la transparence.
évenement
N’en déplaise à ses contempteurs, la franc-maçonnerie joue de plus en plus la carte de l’ouverture à Bruxelles. On en veut pour preuve la mise sur pied, le dimanche 21 avril prochain dans les locaux du Grand Orient, au 73-75 rue de Laeken, de la première Journée du livre maçonnique de Bruxelles, qui accueillera les adeptes de "l’Art royal" mais réservera aussi un accueil aux profanes qui veulent connaître davantage un monde philosophique plus discret que secret. Mieux, alors que pendant des décennies il y a eu des luttes d’influences et des jalousies entre les obédiences, "Masonica 2013" dépasse de loin le cadre des Loges Fraternité & Les Amis Philanthropes qui y ont leur siège sous les auspices du Grand Orient de Belgique puisque l’événément bénéficie également du soutien de la Grande Loge de Belgique (GLB), de la Grande Loge Féminine de Belgique (GLFB), de la Grande Loge régulière de Belgique (GLRB) et de la Confédération de Loges Lithos !
Pendant toute la journée, le public pourra rencontrer des auteurs francs-maçons notamment belges et français mais se verra aussi proposer diverses conférences et pourra faire coup triple en visitant également le très intéressant Musée de la Franc-maçonnerie, qui y a pignon sur rue. Un événement culturel et sociétal donc, qui est notamment piloté par notre confrère Jiri Pragman, qui gère de main de (grand ?) maître le Blog Maçonnique qui, de l’avis des maçons et des profanes, est ce qui se fait le mieux en langue française sur Internet à propos de la franc-maçonnerie. Entendez : dans un sens d’information complète, correcte et concrète sans privilégier aucun courant. Son site Hiram.be est d’autant plus apprécié qu’il s’adresse aux membres comme à ceux qui n’en sont pas.

woensdag 25 januari 2012

Grootoosten van Frankrijk en vrouwen

link 
Het Grootoosten van Frankrijk (GODF) is de grootste Franse obediëntie met meer dan 47.000 leden. Je kan moeilijk zeggen dat zij, in tegenstelling tot het Grootoosten van België, zich politiek afzijdig houdt: zo trokken de Grootofficieren in 1996 de straat op om te protesteren tegen het pausbezoek aan Frankrijk. 
De koepel staat vandaag op de drempel van een nieuw tijdperk. Enkele jaren geleden kwam de afschaffing van haar exclusief mannelijk lidmaatschap meermaals op de agenda te staan. Het incident met Olivia Chaumont is nog niet zo heel lang geleden. Vijf jaar geleden heette Olivia nog Olivier, een transseksueel die in 1992 in een GODF-loge was ingewijd. Toen deze in 2007 zijn geslachtsoperatie aankondigde adviseerde het GODF dat hij zich voortaan - als vrouw - zou aansluiten bij een vrouwen- of gemengde koepel. Chaumont weigerde dit; uiteindelijk stemde de Conseil de l'Orde - het Hoofdbestuur van het GODF - ermee in dat, gezien de uitzonderlijke situatie, de volwaardige aanwezigheid van een vrouw op de kolommen toe te laten. Het precedent was echter gesteld. Bepaalde loges gingen zo ver om op eigen houtje vrouwen in te wijden; die werden daarvoor echter niet gesanctioneerd. In het ergste geval zouden deze loges immers uit de obediëntie worden gezet. Net zoals in het Grootoosten van België was het al toegestaan dat vrouwelijke vrijmetselaars van bijvoorbeeld de Franse Vrouwengrootloge tijdens bepaalde zittingen 'op bezoek' mochten komen, maar in september 2010 bepaalde de algemene vergadering - het Convent - met 51% van de stemmen pro dat iedereen, ongeacht het geslacht, zich als kandidaat-vrijmetselaar bij het GODF mocht aanmelden. De toespraak van Chaumont op dit Convent beschouwen sommigen als cruciaal. Anderzijds werd de vermelding van de exclusieve mannelijkheid in de statuten van de koepel niet aangepast. De vraag blijft dus open of het GODF vandaag een mannelijke of gemengde obediëntie is. Hoe dan ook worden vrouwen nu ingewijd: de dochter van wijlen professor Charles Porset bijvoorbeeld werd in november 2010 in een - tot dan toe - mannelijke GODF-werkplaats in Bordeaux geïnitieerd. 
Kersvers Grootmeester Guy Arcizet, op hetzelfde Convent verkozen, werd in Le Monde van 3 oktober 2010 geïnterviewd en waarin hij, niet echt verrassend, een lans breekt voor inwijdingen van vrouwen.

dinsdag 24 januari 2012

Sarkozy en de Franse vrijmetselarij

Sarkozy en Bauer
Enkele posts geleden had ik het al over de naderende Franse presidentsverkiezingen, en het initiatief van het Grootoosten van Frankrijk (GODF) om via blanke zittingen de kandidaten voor het hoogste ambt van de Republiek het woord te geven. Nicolas Sarkozy is voor alle duidelijkheid geen vrijmetselaar, maar heeft wel nauwe banden met Alain Bauer, voormalig Grootmeester van het GODF. Sinds november 2011 is deze laatste trouwens benoemd tot adviseur van de president op het vlak van binnenlandse veiligheid en terrorismebestrijding. Dat is nog eens wat anders dan prins Laurent en Rik Van Aerschot!
De zittende president van de Republiek heeft zo zijn eigen strategie in dat register. Zo nodigde hij vanavond het Institut Maçonnique de France op het Elysée uit; de meeting bestond uit niet trouwens niet veel meer dan een speech van Sarkozy. Dit IMF (de correcte afkorting trouwens; helaas doet dit letterwoord teveel aan een andere Fransman denken - ook geen vrijmetselaar overigens) mocht 80 afgevaardigden aanduiden. Interessant is dat de voorzitter van het IMF professor Roger Dachez is, een veelgeziene gast op tal van academische bijeenkomsten en een uitstekend spreker. Het IMF, een tiental jaar geleden opgericht om de culturele  en ideologische waarden van de vrijmetselarij aan het grote publiek kenbaar te maken, vertegenwoordigt 9 Franse obediënties. Het stelt bijgevolg niet het volledige plaatje voor, dat een kleine 30 koepels telt. Het IMF telt naast de Franse evenknie van de gelijknamige Belgische koepels - Grootoosten, Grootloge, Vrouwengrootloge, DH - de Grande Loge féminine de Memphis-Misraïm, de Grande Loge mixte universelle, de Grande Loge mixte de France, de Grande Loge traditionelle et symbolique Opéra en de Loge nationale française (niet te verwarren met de voormalige reguliere Grande Loge nationale française). Wat die laatste betreft: om toch maar reguliere vrijmetselaars op het Elysée te laten aandraven zou Dachez advies van de UGLE hebben ingewonnen. Met andere woorden: zowat iedereen behalve GLNF-Grootmeester Stifani was welkom. Zijn collega van het GODF Guy Arcizet daarentegen stuurde bewust zijn kat. Enigszins om de neutraliteit van het GODF ten aanzien van de presidentiële kiescampagne te onderstrepen - alle tegenkandidaten van Sarkozy behalve Le Pen komen immers hun programma toelichten in de rue Cadet - maar ook omwille van Sarkozy's desinteresse voor de vrijmetselarij in de voorbije jaren. Is het daarom toeval dat net in het jaar van de verkiezingen wel de grote poort van de presidentiële woning werd opengesteld? Een voormalige GODF-Grootmeester, Jacques Lafouge, kreeg zijn uitnodiging voor de presidentiële meeting pas een dagje eerder. Niet alleen voelde de geadresseerde zich enigszins op de grootmeesterlijke teen getrapt, maar weigerde hij Sarkozy te ontmoeten omwille van diens vermeende lakse houding ten aanzien van de cultusbeleving. Anders gezegd: Sarkozy verdedigde als president onvoldoende de lekenwaarden van de Republiek. Een open brief van Lafouge werd meteen op het net geslingerd. 



zondag 15 januari 2012

Franse presidentskandidaten bij het Grootoosten

Een van de veelgehoorde argumenten tegen de vrijmetselarij is de schijnbare verwevenheid - of op zijn minst: het netwerk - tussen loge en politiek. We kunnen ze allemaal opnoemen, de vrijmetselaars die politiek mandaat uitoefenen, gaande van een premier van PS-signatuur, een eurocommissaris die ooit minister van Buitenlandse Zaken was en een Gentse N-VA'er die tot voor een paar jaar op de VRT-nieuwsdienst werkte. En zo kunnen we nog even voortgaan. Tussen haakjes: Guy Verhofstadt, Frank Vandenbroucke en Herman De Croo - ook niet de minste namen - zijn geen vrijmetselaars. 
Zowel in de reguliere als irreguliere vrijmetselarij geldt de regel dat tijdens de zittingen niet over politiek of religie mag worden gesproken. Een bouwstuk in de loge kan dus over vanalles en nog wat gaan, maar niet over die twee thema's: dan zou je als spreker stelling innemen die je, gewild of ongewild, gaat moeten verdedigen bij je toehoorders. En dat is precies niet de bedoeling van zo een bouwstuk. Maar dit neemt niet weg dat een werkplaats over een uitgesproken signatuur kan beschikken. Sommigen zou je gerust rechts-liberaal kunnen noemen, anderen deïstisch, en nog anderen zien het hoogste heil in het correct uitrollen van het logetableau aan het begin van de bijeenkomst. In de Franse vrijmetselarij liggen de kaarten ietwat anders. Twee dingen vallen daar op: ten eerste zijn er zowat 30 obediënties voor een 160.000 vrijmetselaars. Ter vergelijk: in België zijn er 6 voor 24.000. De grootste koepel van blauwe loges is het Grootoosten van Frankrijk met 50.000, op papier exclusief mannelijke, leden (men wil nogal van deze regel afwijken). Het GODF wordt op de voet gevolgd door de in opspraak gekomen Grande Loge nationale française, die enkele maanden geleden door verschillende buitenlandse koepels - waaronder UGLE - haar regulariteit werd ontnomen. Tussen GODF en GLNF bestaat er de nodige concurrentie of zelfs rivaliteit over wie van beiden nu de echte ware vertegenwoordiger is van de vrijmetselarij in de Republiek. Want als er een ding is waar zowat alle Franse koepels het over eens zijn dan is het wel over de waarden van de Franse Republiek. Je kan dat in veel facetten zien: zo hebben de loges vaak een maçonnieke Marianne. Dat is min of meer dezelfde vrouwenbuste die je in ieder Frans gemeentehuis ziet, maar dan gedrapeerd met een maçonniek borstlint. Met regelmaat gaan de Grootmeesters van de grootste irreguliere koepels op audiëntie bij de Franse president. Tot dusver viel deze van de GLNF buiten de boot, kennelijk tot groot ongenoegen van Grootmeester François Stifani.  
Naar aanleiding van de naderende presidentsverkiezingen organiseert het GODF een reeks van blanke zittingen waar de verschillende kandidaten hun visie op de Republiek, en het ambt dat zij wensen te vervullen, mogen uiteenzetten. Echt vernieuwend is dit niet want in het verleden gingen de tempeldeuren al open voor zowel Nicolas Sarkozy, Jacques Chirac als Ségolène Royale en Lionel Jospin. 
Anders dan bij de blanke zittingen in België worden in Frankrijk schootsvellen en andere regalia gedragen. De bijeenkomsten vinden telkens plaats in de grote tempel Arthur Groussier in de rue Cadet in Parijs (800 zitplaatsen), en staan enkel open voor vrijmetselaars. Afgelopen dinsdag was het de beurt aan Eva Joly van de Franse groenen aan de beurt om haar republikeinse idealen aan een toch niet onbelangrijke groep van kiezers of sympathisanten voor te stellen. Enkele weken geleden waren onder meer François Bayrou en François Hollande aan de beurt. Enkel Marine Le Pen is niet welkom. 
Of zittend president Sarkozy dit keer ook op zo een blanke zitting zal verschijnen is maar de vraag: tot nu toe heeft het Elysée niet op de uitnodiging geantwoord. Sarkozy zelf houdt meer van een andere formule: die van een groots banket met vertegenwoordigers van zoveel mogelijk obediënties, en niet alleen met het GODF. Deze aanpak bleek alvast in 2007, bij de vorige presidentsverkiezingen, erg succesvol te zijn - althans voor Sarkozy. 
Maar de andere obediënties vinden de voordrachtenreeks van het GODF, politiek gezien, toch een stap te ver. Vergelijkbare initiatieven worden bijvoorbeeld bij de 30.000 leden tellende Grootloge van Frankrijk als de Vrouwengrootloge van Frankrijk (13.000 leden) als ondenkbaar en onwensbaar geacht. En ook bij het GODF was ooit de - intussen lang vergeten - regel geldig om actieve politici in de loge niet aan het woord te laten in tijde van kiescampagnes. 
Wie de uiteenzetting van PS-presidentskandidaat Hollande eens wil bekijken kan dat doen via het videokanaal van het GODF. 
Zie ook het artikel bij Journal de Dimanche. 

vrijdag 12 februari 2010

Nieuw museum van de (Franse) vrijmetselarij

Sinds gisteren is het nieuwe Musée de la Franc-Maçonnerie voor groot publiek geopend op de benedenverdieping van het Groostoosten van Frankrijk, rue Cadet 16, in Parijs. Het vervangt het in 1889 opgerichte Musée du Grand Orient de France. De naamswijziging impliceert dat het museum zich voortaan als het enige, volwaardige maçonnieke museum van Frankrijk beschouwt, en dus boven de verschillende Obediënties heen staat (en in Frankrijk zijn dat er heel wat). Het herbergt een indrukwekkende en waardevolle collectie maçonnieke voorwerpen, samen met een bibliotheek en archief. De virtuele wandeling op de website van het GODF ziet er alvast veelbelovend uit. Het Musée de la Franc-Maçonnerie is geopend van dinsdag tot zaterdag van 14u tot 18u.

dinsdag 29 september 2009

Brand in de rue Cadet


Een brand veroorzaakte vorige week aanzienlijke schade aan de Arthur Groussier-tempel van het Grootoosten van Frankrijk, rue Cadet in Parijs. Ondergetekende was enkele maanden geleden nog in deze ruimte aanwezig voor de jaarlijkse studiedag van Cécile Revauger en Charles Porset (zie mijn post van 20 maart). Volgens conservator Pierre Mollier kon de schade nog relatief beperkt blijven maar de foto's, gepubliceerd op hiram.be, geven toch wel een andere indruk. Het plafond en het dak zijn zwaar getroffen, alsook de toegangsdeur en inkomhal waar het portret van de Algerijnse vrijheidsstrijder en vrijmetselaar Abd El Kader volledig verwoest zijn. 
(foto's zijn niet mijn eigendom maar werden overgenomen van hiram.be en waren eerder al op freemasonsfordummies.blogspot.com te zien)

vrijdag 20 maart 2009

Les Muses maçonnes: verslag

Vanwege de naderende onrusten in het academisch landschap – en als er iets is dat de Fransen met volle overtuiging kunnen dan is het staken – besloot de organisatie van de studiedag “Les muses maçonnes” zekerheidshalve haar actieterrein van de Sorbonne naar het Grand Orient de France te verplaatsen. Op zich geen slechte keuze, al was het maar dat je de rue Cadet vanuit Paris Nord met een korte wandeling kunt bereiken. Maar niet iedereen was kennelijk van deze kleine wijziging op de hoogte want onder meer spreker Roger Dachez was bij aanvang van de conferentie in de Sorbonne nog vruchteloos op zoek naar het juiste lokaal. 




Het gebouw van het GODF is foeilelijk. Alhoewel: huisbibliothecaris Pierre Mollier noemde het een van de weinige bouwkundige realisaties uit de jaren ’60 die nog recht staan. In ieder geval: bij mijn laatste bezoek aan de rue Cadet, een vijftal jaar geleden, was de benedenverdieping al afgesloten met hekken om de drukke werkzaamheden te markeren. En afgelopen woensdag was er nog steeds geen enkele zichtbare vordering merkbaar. Gedurende de studiedag werd er wel “operatief gemetseld” – aan het geratel van de boormachines op de achtergrond te horen – maar niemand durfde kennelijk een einddatum op de verbouwingswerken te plaatsen. 


De Arthur Groussier-tempel

In ieder geval beloofde de jaarlijks terugkerende studiedag rond vrijmetselarij van het Centre d’Etude de la Langue et de la Littérature françaises des XVIIe et XVIIIe siècles (CELLF 17e-18e) van de Sorbonne, dit keer rond het algemeen thema van “les muses maçonnes” wederom een boeiend programma. Wegens het tijdelijk ontbreken van Roger Dachez en de technische problemen waardoor spreker nummer 2, Gerardo Tocchino, niet van start kon gaan (in Frankrijk werkt ctrl+F5 kennelijk niet om een beamer te laten marcheren) werd er meteen naar de vierde spreker van de namiddag overgegaan.  

En het scherm bleef maar blauw...

Andrew Pink, van University College London, gaf een Engelse voordracht met de weliswaar Franse titel “Traductions et transpositions: les origines anglaises de la musique maçonnique dans l’Europe francophone du début du 18ième siècle”, simultaan vertaald door Cécile Révauger van Bordeaux III, mede-organisatrice van de studiedag. Speker overliep de verspreiding van maçonnieke liederen vanuit Engeland naar Frankrijk in de eerste helft van de 18e eeuw.

Cécile Révauger en Andrew Pink
In 1732 ontstond een nieuwe Franstalige loge in Londen, die verschillende Franse ‘gentlemen’ inwijdde. Door leden van deze werkplaats, met de nochtans vrij Engels klinkende benaming “Prince Eugene’s Head”, werden nieuwe loges op het continent opgericht. In de loge werden twee types van liederen gezongen: informele gezangen voor achteraf (zoals huldeliederen en satires waarvan vaak geen partituur bestond – ze werden op gekende melodieën gezongen) en formele gezangen te gebruiken tijdens de zittingen, waarvan een aantal zijn opgenomen in de Constituties van Anderson. Er bestonden vier soorten van formele liederen: de ‘entered apprentice’s song’, de ‘fellow craftman’s song’, de ‘master’s song’ en de ‘warden’s song’. De eerste had een vrij simpele melodie, de andere drie waren complexer en meerstemmig. Deze “chansons originaires” werden ook op het continent gezongen, maar met lichte variaties in de partituur. De Engelse liederen gaven veel minder detail over de manier waarop ze moesten worden gebracht, wat in de lijn lag van de maçonnieke traditie in Engeland: door vaste structuren en herhaling bleven de liederen wel hangen, wat veel minder het geval was op het continent. De redenen voor de variaties in de partituur waren verschil in smaak, geopolitiek bepaald of om technische redenen: de stichters van de nieuwe loges, die er ook de liederen introduceerden, waren geen musici.
Roger Dachez, voorzitter van het Institut Maçonnique de France en intussen gearriveerd, vervolgde met “Madame Provensal, soeur et épouse mystique de J.-B. Willermoz: une supérieure méconnue”. 

Rechtstreekse lijn met de Opperbouwmeester / onbekende superieuren / vochtige kamer (schrappen wat niet past)


Roger Dachez

De uiteenzettingen van Pink en Dachez zijn mij trouwens het meest bijgebleven, en dit heeft niets te maken met het feit dat ze voor de middagpauze aan bod kwamen. Het is altijd wel een plezier om Dachez, in zijn bevlogenheid en gestiek, aan het woord te horen. Hij vertrok vanuit de vraagstelling waarom vrouwen altijd zo een marginaal statuut in de vrijmetselarij hebben gehad. Anderson stelde immers dat enkel mannen in de loge waren toegelaten, en geen slaven (in de figuurlijke zin van het woord), immorele personen (sjoemelaars en andere dilletanten van bedenkelijk allooi) of vrouwen. Louter juridisch bekeken konden vrouwen immers niets doen zonder toestemming van ofwel hun vader ofwel hun echtgenoot. Maar: in 1710 – dus nog vóór de officiële start van de hedendaagse vrijmetselarij in 1717 – werd in het Ierse Cork de 17-jarige dochter van de burggraaf ingewijd. De man was Achtbare Meester van een maçonnieke loge samengesteld uit zijn mannelijke familieleden en gehouden op het kasteel. Per ongeluk kwam de dochter tijdens de zitting in de loge terecht, waarop dan maar werd besloten haar in te wijden. Een ander voorbeeld: de adoptievrijmetselarij uit de 18e eeuw mag ook zo maar niet als een ‘plaisanterie’ worden afgedaan: ondanks het ambigue statuut hadden de vrouwen daar wel degelijk een invloed op de masculine maçonnerie. Dit maar om aan te tonen dat de verhouding vrouwen-vrijmetselarij bijzonder complex is. Maar om tot de kern van de zaak te komen: Mme Provensal, zus van Willermoz, één van de grote Franse maçons (de man zo zo’n 60 graden hebben gehad) en mystici uit de 18e eeuw, had als weduwe twee mogelijkheden: ofwel zo snel als mogelijk hertrouwen ofwel bij een man intrekken. Opmerkelijk: zij ging bij haar broer wonen. Deze stelde haar niet voor om toe te treden tot de adoptievrijmetselarij, maar wel tot de Elus-Coën – een zijtak als het ware van het martinisme, en die een mengelijk was van vrijmetselarij en theosofie. Ter inwijding van Provensal werden de rituelen zelfs lichtjes aangepast. Provensal genoot een bijzondere invloed in dit genootschap en kreeg van sommigen zelfs de eretitel van ‘mère spirituelle’. Interessant te weten is dat haar 24-jarige adoptiedochter met de 69-jarige Willermoz zou trouwen, wat de emotionele en spirituele banden tussen broer en zus tot een zeer ambigue niveau brachten.