In memoriam: Michel Daerden

Op 5 augustus overleed federaal oud-Minister van Pensioenen Michel Daerden terwijl hij op vakantie was in Frankrijk. De uitvaart volgde op 13 augustus. De kranten en andere media stonden vol necrologieën, dus het heeft weinig zin om hier in herhaling te vallen. Dat Daerden een vrijmetselaar was, was algemeen geweten. Maar het was misschien opmerkelijk dat de maçonnieke symboliek zo pertinent aanwezig was tijdens de uitvaart. Een passer en winkelhaak op de kist, een driehoek op de achtergrond en het gedrapeerd borstlint.

Zie ook de reportage in het RTL-journaal en een artikel in La Capitale

 

 

 

Omroep Brabant

De Nederlandse Omroep Brabant zond begin april 2011 een opmerkelijke reportage uit over de werkplaats L'Inséparable in Bergen op Zoom. In de paar minuten film is er relatief veel te zien. Aan de andere kant: wie een beetje met onderwerp bezig is laat zich er niet door verrassen.

 

 

 

 

Horta en vrijmetselarij

In De Morgen van 4 mei staat een artikel naar aanleiding van de net verschenen biografie van architect Victor Horta (1861-1947) door Michèle Goslar. Horta was in 1888 ingewijd in Les Amis Philanthropes. In 1996 werd trouwens in Villers-la-Ville een GOB-werkplaats geïnstalleerd die naar Victor Horta werd vernoemd. Het artikel gaat kort in op zijn logelidmaatschap.

 

Michèle Goslar. Victor Horta, 1861-1947. Leven - werk - art nouveau. Brussel, Mercatorfonds, 2012, € 149,95.

 

 

ICHF 2013

In tegenstelling tot alle geruchten - Oslo, of ergens een stad in Canada of 

Engeland - is de vierde editie van de International Conference on the History of Freemasonry opnieuw in het Schotse Edinburgh. Opnieuw op dezelfde locatie, de  Grand Lodge of Scotland in George Street, als tijdens de edities van 2007 en 2009. De call for papers staat nu op de website en voorstellen moeten ten laatste op 31 juli worden verzonden. Het congres zelf vindt plaats van 23 tot 26 mei 2013. Check de website. 

Taxil's antiklerikalisme

Gabriel Jogand-Pagès (1854-1907) was een Frans journalist, afkomstig uit Marseille, en stond bekend onder vele synoniemen. Een daarvan was Léo Taxil, waaronder hij tal van boeken volschreef over de vermeende band tussen vrijmetselarij en satanisme. Je zou bijna kunnen zeggen dat Taxil in zijn eentje zowat verantwoordelijk is voor de haast onuitroeibare mythe dat er in de loges de duivel aanbeden wordt (en als het een beetje tegenzit verschijnt hij ook nog tijdens zo een sessie, al dan niet vergezeld van zwaveldampen). Over Taxil ga ik het later nog hebben. Maar de grote antimaçon - en zwendelaar, voor alle duidelijkheid - was op de eerste plaats een antiklerikaal. Dat wil zeggen, vanuit plat opportunisme en enige commerciële ingesteldheid maakte hij jarenlang de Katholieke Kerk belachelijk, waarbij hij meer dan eens over de schreef van laster ging, met tal van schadeclaims en gevangenisstraffen tot gevolg. Taxils antiklerikalisme werd abrupt stopgezet in 1885, in de onmiddellijke nasleep van paus Leo XIII's encycliek Humanum genus tegen de vrijmetselarij. Net zoals Saulus die op weg naar Damascus van zijn paard werd gebliksemd, en daarmee een bocht van 180° maakte en de apostel Paulus werd, zo werd Taxil in dat jaar van de gevreesde antiklerikaal de grote verdediger van de katholieke waarden. Hij bekeerde zich en begon zichzelf, vanuit zijn zeer kortstondig logelidmaatschap - na 3 weken hadden ze hem er al weer uit gegooid - te profileren als dé grote specialist van de vrijmetselarij, de infiltrant die eindelijk alle waarheid over het genootschap aan de grote klok zou hangen. Maar over Taxils antimaçonnieke campagne, die uiteindelijk 12 jaar zou duren, ga ik het nu niet verder hebben. Wel over zijn antiklerikale werken, die zowel voor 1885 als na 1897 een absoluut hoogtepunt - of dieptepunt, het hangt er vanaf hoe je het bekijkt - van het antiklerikaal discours vormden. Dat antiklerikaal discours was gemeengoed in katholieke landen zoals Frankrijk en België. Zeker in de laatste decennia van de 19e eeuw werd de grens tussen vrijzinnigheid, antiklerikalisme en antireligiositeit meermaals overschreden. Zo ook Taxil met  boeken zoals La bible amusante, La vie de Jésus, Les amours secrètes de Pie IX, Les maîtresses du pape, en zo verder. Je kon het nog niet zo gek bedenken of Taxil had erover geschreven. Uiteraard waren de verhalen over pausen, priesters, paters en nonnen niet zelden volledig verzonnen of zodanig overdreven dat het absurd werd. Het is echter typisch dat mensen geneigd zijn de meest ongeloofwaardige dingen te willen geloven dan zaken die veel realistischer zijn. Anders gezegd: hoe absurder, hoe meer volgelingen. Om maar een voorbeeld te geven van zo een absurde redenering: de mythe dat een pas verkozen paus moet plaatsnemen in een stoel met een gat in de zitting, en dat vervolgens een van de kardinalen langs onder moet voelen of diegene die zit wel degelijk mannelijk is, en daarbij de formule 'Testiculos habet et benependentes' uitsprak zou een verzinsel van Taxil zijn. Het merendeel van zijn antiklerikale (en ook de antimaçonnieke) werken zijn integraal consulteerbaar via de fantastische website gallica.fr, waarvan ook onderstaande aankondigingen zijn gekopieerd. 

Debat 'Vrijmetselarij en engagement'

Windstilte op de blog betekent in mijn geval maar een ding: dat er elders druk geschreven wordt. Mijn onderzoek over kloosters en vrijmetselaars nadert het einde. Intussen alvast wat reclame maken voor een evenement binnenkort op de alma mater: op woensdag 16 mei om 19u30 organiseert Studiekring Vrij Onderzoek van de Vrije Universiteit Brussel een gespreksavond met als thema vrijmetselarij en engagement. Panelleden zijn - de onvermijdelijke - Jean Paul Van Bendegem en Sylvain Loccufier. Moderator is professor Jef Van Bellingen, eveneens net als ondergetekende verbonden aan de Interdisciplinaire Onderzoeksgroep Vrijmetselarij. Vooral de komst van ere-rector en emeritus-economieprofessor Loccufier is erg interessant. Het is een van de zeldzame keren dat hij op dit soort evenementen het woord neemt en, gezien zijn achtergrond als ere-Grootmeester van het GOB - dat hij in de jaren '80 voorzat - zal dat beslist de moeite waard zijn. 

Informatie is te vinden via de facebook-pagina of via de website. 

De Morgen van 28 maart 2012

Vrijmetselaars, aangesloten bij zogenaamde 'a-dogmatische' werkplaatsen hebben bij elkaar 'bezoekrecht'. Concreet betekent dit dat een lid van bijvoorbeeld een GOB-loge ook een zitting van een DH-werkplaats mag bijwonen. Dat bezoekrecht geldt niet altijd - enkel wanneer er een formele erkenning tussen de Obediënties is - en is niet van toepassing voor de regulieren. Anders gezegd: reguliere werkplaatsen staan geen bezoekrecht toe  aan leden van irreguliere ateliers, tenzij het om niet-rituele zittingen gaat. Ook autonome of 'wilde' loges zijn vaak als 'irregulier' te beschouwen en kunnen bijgevolg eveneens beroep doen op bezoekrecht. Een voorbeeld van zo een werkplaats is het Gentse Jan Van Eyck. In De Morgen van 28 maart 2012 stond hierover een opmerkelijk bericht. De Grootmeesters van zowel GOB als GLB, en de voorzitter van de administratieve commissie van Lithos, adviseerden uitdrukkelijk hun werkplaatsen om geen bezoekrecht te verlenen aan leden van Jan Van Eyck. De reden daarvoor wordt in het artikel eigenlijk niet helemaal correct weergegeven.  Bepaalde leden van Jan Van Eyck zijn maçons die niet geschorst of uitgesloten waren van andere werkplaatsen, of wiens kandidaatstelling bij de loges onder de koepels niet aanvaard werd. Jan Van Eyck trachtte eerder trouwens aansluiting te vinden bij de confederatie van Lithos, maar valt nu onder het internationaal netwerk ALMA (Alliance Maçonnique). Dat dit bericht in de pers verscheen (en bij mijn weten enkel door De Morgen werd opgenomen) is enkel toe te schrijven aan een 'lek'. Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat dit lek bij de drie genoemde koepels te situeren valt. 

Hieronder het artikel:

Fikse ruzie onder vrijmetselaars

De grootmeesters van de drie belangrijkste koepels van vrijmetselaarsloges hebben hun leden in een brief opgeroepen om alle contact te mijden met de Gentse loge Jan Van Eyck. Die zou te vrouwvriendelijk zijn.

Binnen het tijdsbestek van een week kropen de grootmeesters van het Grootoosten van België (GOB), de Grootloge van België (GLB) en de Lithos Confederatie der Loges in de pen voor een bijna identieke rondzendbrief aan alle Belgische logewerkplaatsen. In de brief 'waarschuwen' de grootmeesters voor de Gentse loge Jan Van Eyck. Die behoort tot geen van de drie clubs, maar tot de Alliance Maçonnique, een Franse confederatie van autonome loges. De grootmeesters verzoeken alle vrijmetselaars om hun broeders van Jan Van Eyck "niet meer toe te laten tot hun werkzaamheden". Omdat, zegt de brief, zij niet voldoen aan de voorwaarden waarbij "de maçonnieke hoedanigheid in geen enkel opzicht in vraag wordt gesteld, d.w.z. dat ze vrij en rechtschapen zijn, en dat hun inwijding conform de maçonnieke gebruiken is verlopen en dat ze niet in slaap gesteld, geschorst of uitgesloten zijn". Jan Van Eyck is een vrij recente loge, ze werd in 2006 opgericht door onder meer de Gentse psychiater Kris Roose. Hij is een vooraanstaand vrijmetselaar en auteur van een reeks boeken die worden beschouwd als verplichte lectuur voor vrijmetselaars. De boeken, zoals Een handboek voor Leerling-Vrijmetselaars, worden uitgegeven door het Fonds De Vier Ghecroonden en circuleren enkel onder vrijmetselaars. "Wij vinden de klassieke obediënties te hiërarchisch", zegt Roose. "In veel loges zijn vrouwen niet eens toegelaten, wij vinden zoiets niet meer van deze tijd. Op onze bijeenkomsten zijn er soms tot vijftig mensen, er zijn er andere waar men nog hooguit zes of zeven mensen bij elkaar krijgt. Ik denk dat men bang is van een loge die goed functioneert en toch niet van hen afhangt. Men heeft geen zicht op onze ledenlijst en dat steekt, veronderstel ik." De grootmeesters van GOB en GLB reageerden niet op een verzoek tot toelichting bij de brief. Het is ook niet helemaal duidelijk welke concrete gevolgen de verbanning zal hebben. Kris Roose en de actuele voorzitter Hendrik De Jonghe zijn er gerust op dat de ruzie op termijn zal verdampen. "Bij het GOB zijn vrouwen sinds enkele jaren wel toegelaten, maar ze mogen niet worden 'ingewijd'. Dat is constante conflictstof. Jan Van Eyck is heel nadrukkelijk een gemengde loge, wij maken geen enkel onderscheid op basis van geslacht." Volgens Roose hebben nog twee andere Gentse loges het GOB de rug toegekeerd uit protest tegen vrouwendiscriminatie.

© 2012 De Persgroep Publishing