Artikelenreeks in De Standaard

Joël De Ceulaer startte einde januari 2012 in De Standaard met de reeks Het geheim van de loge. In vier opeenvolgdende dagen werden enkele aspecten van vrijmetselarij in België vandaag voorgesteld: de ledenaantallen, de aanwezigheid van vrouwen, het 'probleem' van het Vlaams-nationalisme en het (mogelijke) affairisme. De reeks wordt hier integraal weergegeven; aanklikken om beter te kunnen lezen. Nooit gedacht trouwens dat ik nog met Els Witte op dezelfde krantenpagina zou figureren.

 

 

Saint-Vé 2012 (1)

Op 8 december is het 150 jaar geleden dat Théodore Verhaegen de pijp aan Pierre gaf. Traditioneel wordt er elk jaar op 20 november - twee weken eerder dus - de oprichting van de Université Libre de Bruxelles door Verhaegen gevierd. De zogeheten 'St.Vé' staat in het collectief geheugen van de Brusselse student geboekmerkt als een optocht in barre koude, vol klakken en uitzonderlijk vieze labojassen, volgepakt in wagens getrokken door trucks en tractoren, en die langs de Zavel een spoor van bier en lichaamssappen achterlaat. Maar dat is eigenlijk maar het uiterlijk vertoon. De betekenis van Verhaegen en St-Vé is veel diepgravender. Het is een herinnering aan de man die de universiteit in het leven riep, maar die tegelijkertijd de incarnatie is van het Vrije Denken, dat zich nooit door dogma's, gevoelens en vooroordelen mag laten beëinvloeden.

Naar aanleiding van de herdenking organiseert onder meer de Ordre Théodore Verhaegen een gespreksavond over de evolutie van het gedachtengoed van Pierre-Théodore tot de traditionele 20 novemberviering. Dit vindt plaats op de ULB-campus Solbosch, gebouw K, op donderdag 15 november om 20u. Meer info hier.

Update 16 november:
ULB en VUB organiseren op 20 november de gezamelijke Verhaegenherdenking op de ULB-campus Solbosch. De dag begint om 8u met koffie en croissants, en gaat vervolgens over in redevoeringen en bloemenhuldes. Zie programma.

Piet Van Brabant

In de jaren 1990 verschenen in Vlaanderen een aantal opmerkelijke boeken over vrijmetselarij. Met het verschijnen in 1967 van het boek van pater Dierickx, Vrijmetselarij, de grote onbekende, was de belangstelling voor het onderwerp bij de Vlaamse lezer gewekt. Later volgden voor groot publiek Vrijmetselarij van Bormans (uitgave van Studiekring Vrij Onderzoek - Vrije Universiteit Brussel, 1974), Progressieve Vrijmetselarij (werkgroep 'Vrijmetselaars in Vlaanderen', Elsevier, 1975), Vrijmetselarij, mythe en realiteit (Michel Huysseune, uitgeverij Epo in 1988), de eerste uitgave van De Kinderen van Hiram (Andries Van den Abeele, 1992) en van De Kinderen van de Weduwe (Trigonum Coronatum, 1992), Actie vrijmetselaren van Karel Poma (Roularta, 1995) en de zes boeken van Piet Van Brabant - of zeven, als we het in co-auteurschap geschreven Vrijmetselarij in woord en beeld (E.C.D. Garden - Antwerpen, Parsifal, 1994) erbij tellen. Van Brabant was een typische liberale backbencher, als journalist verbonden aan Het Laatste Nieuws en in 1979 een van de initiatiefnemers van de Reguliere Grootloge van België.

Het was vanuit die reguliere achtergrond dat Van Brabant zich vanaf 1990 naar de buitenwereld toe als 'woordvoerder' profileerde, en zowat meer dan tien jaar de enige auteur in Vlaanderen was die over vrijmetselarij publiceerde. De reeks boeken startte met De Vrijmetselaars. Reguliere loges in Brussel. Dan volgde in 1993 het Lexicon van de Loge, een best wel interessant woordenboek, en tot de dag van vandaag enig in zijn soort - wat ten minste Vlaanderen betreft. Vanaf dan begon Van Brabant min of meer uit het zelfde vaatje te tappen: In het Hart van de Loge: riten, symbolen en inwijdingen (1995), De christelijke wortels van de vrijmetselarij (2001), De Vrijmetselarij in Nederland en Vlaanderen (2003) (wat enigszins aansloot bij Ton Van de Sande's Vrijmetselarij in de Lage Landen, eerste uitgave 2001) en De spiritualiteit van de vrijmetselaar (2006). Wat het boek uit 2003 betrof schreef UGent-professor Gita Deneckere een weinig opbeurende recensie in het vaktijdschrift Ons Erfdeel.

Zelf heb ik Van Brabant één keer aan het werk gehoord. Het moet einde 2004 of begin 2005 zijn geweest in Liedekerke, waar hij op uitnodiging van een plaatselijke vereniging over vrijmetselarij kwam spreken. Ik denk niet dat ik het ooit eerder heb meegemaakt dat een spreker erin slaagde om aan het einde zijn publiek tegen zich in het harnas te jagen. De boodschap die Van Brabant verkondigde was behoorlijk gekleurd. Hij vertelde het verhaal van de regulieren, en daarbij verwees hij geen enkele keer naar de irregulieren. In combinatie met enkele ongelukkige versprekingen bleef de toehoorder aan het einde van de uiteenzetting behoorlijk verward achter.  

De website ChristusRex, waar talloze boekbesprekingen van Nederlandstalige en christelijke geïnspireerde publicaties op zijn terug te vinden, becommentarieerde in 2000 de vrijzinnige standpunten van de gelovige Van Brabant - die trouwens volgens de protestantse ritus werd begraven. Piet Van Brabant overleed in 2006: hij was 74. Het liberaal Vlaams tijdschrift Volksbelang verzorgde een uitvoerig in memoriam.

Waarom deze uitleg? Omdat ik in het archief gestoten ben op een knipsel uit De Morgen van 26 april 1990, volgend op de persvoorstelling van Van Brabants De Vrijmetselaars in de lokalen van de RGLB in de Brusselse Koningstraat. Qua openheid en toegankelijkheid is er vandaag door deze koepel een hele weg afgelegd: getuige daarvan is de fantastische en zeer uitgewerkte (vernieuwde) website van de Reguliere Grootloge. Het is een groot verschil met deze van het GOB, die enkele jaren na lancering nog verdacht veel bordjes 'under construction' telt.

 

 

Gazet van Antwerpen, 3 mei 1997

In Gazet van Antwerpen van 3 mei 1997 verscheen er een artikel waarin kort het fenomeen 'vrijmetselarij' werd voorgesteld. Het is mij niet duidelijk wat de aanleiding hiertoe was. Wel klopt de historische situering langs geen kanten. Ook werd dit artikel gekoppeld aan een doorlichting van de vijf koepels - Lithos werd pas een aantal jaar later opgericht - met hun ledenaantallen. De cijfers anno 1997 waren als volgt:

- Grootoosten van België: 8.500

- Le Droit Humain: 4.000 (waarvan 70% vrouwen)

- Grootloge van België: 2.600

- Vrouwengrootloge van België: 700

- Reguliere Grootloge van België: 900

Totaal aantal vrijmetselaars onder Belgische koepels: 16.700

 

 

 

Vrij-zinnig kerstfeest

Het is een beetje vroeg op het jaar, maar laten we het even hebben over kerstmis of winterzonnewende, een van de feestmomenten in de vrijmetselarij. Dat is het moment waarop de langste nacht aanbreekt en de dagen weer verlengen. Het licht overwint de duisternis, als het ware.

In De Scheldegeus, het ledenblad van het Vrijzinnig Ontmoetingscentrum Het Fakkeltje in Zwijndrecht, lezen wij in nr.62 (1996) volgende - hilarische - verklaring:

'Dag bomma. Waarom staan er overal stalletjes en wat is kerstmis, en waarom staat er onder onze kerstboom geen stalletje en bij mijn vriendinnetjes wel?' - 'Lieve schatten, mag ik even nadenken hoe ik jullie dat verstaanbaar kan uit leggen. Om te beginnen onze aarde draait rond. Rond de zon daarom wordt het licht en donker of dag en nacht. Maar we draaien een beetje schuin rond (vraag maar eens aan de meester of de juf om dat te tonen in de aardrijkskundeles met een wereldbol) en daardoor hebben we de vier seizoenen lente, zomer, herfst en winter. Wel in de winter komen we het dichtst bij het noorden. Daarom zijn de dagen kort en de nachten lang. Als je in de zomer om acht uur gaat slapen, dan pruttel je wel eens tegen, nog veel te licht zeg je dan, maar in de winter als je van school thuis komt dan moet je het licht aansteken om uw huiswerk te maken en dan is het nog maar vijf uur. Nu zijn er landen in het noorden Finland, Lapland waar de eskimo's leven, daar blijft het soms dag en nacht donker, raar hé. Wel nu, rond 25 december worden de dagen terug langer, dat wil zeggen dat het 's avonds elke dag een paar minuten langer licht blijft. Dat merk je natuurlijk niet direct maar na een week of drie valt dat wel op hoor. En zo vierden de mensen vele jaren geleden feest omdat de zon langer scheen en dus langer licht bleef. Dat feest heeft nog altijd in Zweden, Noorwegen, Denemarken, Finland, Lapland en nog vele andere landen "Zonnewende" of het feest van het licht en dat vierezn wij ook met een vredes- of lichtboom. Vele jaren later kwamen de christenen en die zeiden dat het kindje dat op 25 december in een stal in Betlehem (Israël) geboren is het licht bracht. De christenen noemden die dag kerstmis en zij hadden vroeger zoveel invloed op de mensen dat men het nu nog alle jaren viert. Maar wij geloven daar niet in en daarom staat er onder jullie vredesboom geen stalletje en proberen wij het "Zonnewende" of lichtfeest te noemen zoals de meeste mensen in het hoge noorden. Lieve schatten een lange en misschien toch nog wat moeilijke uitleg voor jullie, maar misschien wilt jullie juf of meester mij wel even helpen met wat didactisch materiaal om het nog wat duidelijker te maken. Dat je nog vele Zonnewendes mag vieren in vredevolle sfeer.'

masoniclib.com

Toevallig en via-via (zo gaat het wel vaker als je met vrijmetselarij bezig bent) ben ik terecht gekomen op deze bijzondere website. Een kleine 800 maçonnieke documenten, gaande van 'klassieke' monografieën tot interne bouwstukken staan hierop vrij te downloaden. De meeste werken zijn in het Frans, met ook Engels en Spaans, en dateren van het begin van de 18e eeuw tot vandaag. Je kan er echt parels van bronnen vinden, onder meer het fameuze Les Documents maçonniques dat Bernard Faÿ tijdens de Tweede Wereldoorlog in bezet Frankrijk in omloop bracht en met stip het meest professioneel uitziende antimaçonnieke publicatie ooit is. Vooral als vrijmetselaar ga je aan deze site veel hebben, als externe moet je soms tussen de esoterie je weg zoeken.

boekpresentatie Commers

Tijdens de Boekenbeurs wordt op zaterdag 10 november, om 13u30, het nieuw boek van emeritus Ronald Commers gepresenteerd. Deze presentatie wordt gekaderd in een debat met zittend GOB-Grootmeester Jef Asselbergh en de welgekende Jean Paul Van Bendegem. Politiek commentator Luc Van der Kelen van Het Laatste Nieuws modereert. Moraalfilosoof Commers (UGent en Vrije Universiteit Brussel) publiceerde in 2008 Tussen de zichtbare en de onzichtbare wereld. Over vrijmetselaarsfilosofie en Mozart; nu volgt Overleeft de vrijmetselarij de 21e eeuw? Hiermee sluit hij aan bij een gelijkaardige vraag die Leo Apostel zich al meer dan twintig jaar geleden stelde. Nu, afgaand op de ledenaantallen zal het in België niet zo een vaart lopen. Voor andere landen, zoals de Verenigde Staten, waar logelidmaatschappen in elkaar stuiken, ligt de situatie anders. Op basis van de inhoudstafel kunnen we ons bij Commers' nieuwste alvast verwachten aan een stevig wijsgerig werk, met actuele visies op maçonnieke spiritualiteit en symboliek. Hiervan bestaat er vandaag, in het Nederlands taalgebied, nauwelijks een relevant werk. Iets om naar uit te kijken dus.

Meer info op de website van Academic & Scientific Publishers.